Echte Georgische held

Georgiërs houden van helden, en hoe kleurrijker ze zijn, hoe beter. Echte helden zijn in Georgië staatsman, dichter en ridder tegelijk. Dzjaba Josseliani, gisteren op 76-jarige leeftijd overleden, was het prototype van zo'n Georgische held. Hij was alles tegelijk: hij was partizaan, roofmoordenaar, bankrover en gangster, hij was literair criticus, dichter, filoloog, toneelregisseur en hoogleraar dramaturgie. Hij was leider van een beruchte militie (bende, zeggen sommigen), was benzinesmokkelaar, was lid van het parlement, militair dictator, kingmaker en lid van de Staatsraad, het collectieve presidentschap van Georgië. Tweede man van het land.

Dzjaba Josseliani zat in Sovjet-tijden achttien jaar in kampen en gevangenissen wegens roofmoorden en roofovervallen. In 1989 richtte hij een al snel roemruchte paramilitaire militie, Mchedrioni (Ruiterij), op, bestaande uit 1500 zwaarbewapende vechtjassen. Als zodanig bevocht hij de separatisten (ofwel: organiseerde roof- en plundertochten) in Zuid-Ossetië en Abchazië. Hij verdreef in januari 1992 gewapenderhand, samen met collega-politicus/bandiet Tengiz Kitovani (ook al zo'n echte held), president Zviad Gamsachoerdia, die hem eerder als leider van een criminele organisatie gevangen had gezet. Vervolgens regeerden Josseliani en Kitovani Georgië even als militaire dictators. Om internationale legitimiteit te krijgen haalden ze een maand later de vroegere Sovjet-minister van Buitenlandse Zaken Edoeard Sjevardnadze als Gamsachoerdia's opvolger naar Georgië. Sjevardnadze nam Josseliani op in de Staatsraad, maar de twee raakten al snel gebrouilleerd toen Staatsraad-voorzitter Sjevardnadze niet de marionet bleek te zijn waarvoor Josseliani hem hield. In 1995 eiste Sjevardnadze de ontmanteling van de Mchedrioni omdat de militie – inmiddels een leger-naast-het-leger – ,,criminele elementen'' herbergde. Josseliani weigerde. Hij werd gearresteerd en in 1998 tot elf jaar gevangenisstraf veroordeeld wegens de moordaanslag, per autobom, op Sjevardnadze op 29 augustus 1995 en wegens diverse moorden. De aanslag op Sjevardnadze heeft Josseliani overigens altijd ontkend. Dat hij kalasjnikovs in zijn bureau had – wat gaf dat nou: ,,We zijn toch geen muzikanten?''

In 2001 kreeg Josseliani gratie. Hij maakte van de ontmantelde Mchedrioni een politieke partij en wilde meedoen aan de parlementsverkiezingen van later dit jaar.

Op 26 februari kreeg hij een beroerte – precies op de dag waarop Sjevardnadze bekendmaakte in 2005 als president op te stappen. Josseliani overleed gisteren in een ziekenhuis in Tbilisi.