`Schandaal Enron van totaal andere orde'

Het vertrouwen van aandeelhouders moet dagelijks verdiend worden. Maar dan wel op goede gronden. Een overkill aan regels heeft een averechts effect, denkt VNO-NCW-voorzitter Jacques Schraven.

Bij Ahold lijkt geen sprake te zijn geweest van fraude. Werkgeversvoorzitter Jacques Schraven (VNO-NCW) hoeft er niet lang over na te denken. ,,In Amerika heb je Enron, Worldcom en Tyco gehad, maar dat is van een totaal andere orde. Hier loopt Ahold aan tegen problemen waar elk internationaal opererend bedrijf tegenaan loopt: cultuurverschillen tussen het moederbedrijf en nieuwe partners. Het lijkt onredelijk om dit de leiding van de moedermaatschappij aan te rekenen. Maar de top is wel verantwoordelijk.''

Schraven, net terug van een zakenreis naar de huidige EU-voorzitter Griekenland, reageert op de gevolgen van het schandaal bij Ahold voor de Nederlandse economie. Hij maakt zich zorgen over de invloed dat ,,het incident Ahold'' heeft op het imago van het Nederlandse bedrijfsleven. ,,We moeten in Nederland voorop blijven lopen. Nederland telt een heleboel internationale bedrijven die keer op keer waar moeten maken dat hun financiële verslaglegging deugt. Ahold is een stimulans om daar mee verder te gaan'', zegt hij desgevraagd.

De klap die de beurs maakte komt volgens Schraven voort uit een optelsom van gebeurtenissen. ,,Er zat veel lucht in de koersen, beleggers hebben de afgelopen maanden sowieso veel vertrouwen verloren in de beurs, er dreigt een oorlog met Irak. Maar Ahold is intrinsiek een prima bedrijf'', meent Schraven.

Wordt er te overspannen gereageerd op Ahold?

,,Ik denk het wel. Aandeelhouders worden steeds kritischer, hetgeen op zich goed is. De verwachtingen van aandeelhouders worden opgejaagd door analisten die het bedrijfsleven dwingen om kwartaal na kwartaal een winstgroei te laten zien. Het is moeilijk om aan dat deel van de Amerikaanse bedrijfscultuur weerstand te bieden, maar het gaat ten koste van de continuïteit van de onderneming. Wij moeten ons Rijnlandse model, met de stakeholders-filosofie, behoeden voor een knieval voor de eigenaren, de aandeelhouders. Ook de rechtszaken die nu tegen het bedrijf worden aangespannen zijn een voorbeeld van de Amerikaanse cultuur. Ik ben niet bang dat die zaken Ahold uiteindelijk de kop zullen kosten, een deel van de procedures zal overdrijven, een ander deel koop je uiteindelijk af.''

Is er voldoende controle op de accountants?

,,Nog niet, maar daar wordt nu wel hard aan gewerkt. Ik ben blij dat de accountants inmiddels zelf ook inzien dat intern toezicht het publiek onvoldoende overtuigt. De kleine accountantskantoren verenigd in NOvAA zien dat licht nog steeds niet. Maar samen met de grote kantoren pleit VNO-NCW pleit al veel langer voor extern, onafhankelijk toezicht op de accountancy. De regels daarvoor zijn inmiddels duidelijk, maar moeten nog wel worden ingevoerd. In de VS geldt het adagium: wat moet, wat mag, wat kan? Met dat zogenoemde rules based-denken krijg je niet de hele werkelijkheid boven tafel. In Europa wordt meer principles based gedacht, hier worden de regels desnoods opzij gezet om de werkelijkheid goed weer te geven. De harmonisering van de boekhoudregels is inmiddels in volle gang, dat moet in 2006 afgerond zijn, en het is te hopen dat de Europese filosofie daar zwaarder in zal wegen dan de Amerikaanse.''

Wat kan het bedrijfsleven doen om het vertrouwen van de belegger weer terug te winnen?

,,In beginsel deugt het Nederlandse systeem van bedrijfsvoering, we zitten op de goede weg. Maar je zou kunnen werken aan een nieuwe, betere code voor corporate governance, die de benoemingscriteria en werkwijze van de raden voor commissarissen doorzichtiger maakt. Wat ook zou schelen is als bestuurders langer blijven zitten dan nu. De omsloopsnelheid is de laatste jaren toegenomen, waardoor het moeilijker is mensen ter verantwoording te roepen voor hun investeringsbeslissingen.''

Kunnen strengere regels ongelukken als bij Ahold voorkomen?

,,Dat denk ik niet. Goede financiële verslaggeving is gebaat bij een balans van checks and balances, zowel in het bedrijf zelf als in de contacten met de accountants. Ik sluit niet uit dat er de komende jaren nog wel eens een incident plaatsvindt, maar dat mag het algemene beeld van het Nederlandse bedrijfsleven niet aantasten. De overheid realiseert zich gelukkig ook dat je incidenten niet uitsluit door alles dicht te timmeren met regels. De stakeholders van een onderneming kunnen als het goed is zelf de verantwoordelijkheid aan, omdat ze een gezamenlijk doel hebben: continuïteit van de onderneming. Daarom hebben we samen met organisaties van beleggers het initiatief genomen om de bestaande corporate governance code goed tegen het licht te houden en te actualiseren. Ook in Nederland kan nog veel verbeterd worden.''

    • Egbert Kalse