Planeet met bewustzijn

In de sciencefictionfilm `Solaris' roept Steven Soderbergh filosofische en religieuze vragen op. Antwoorden geeft hij niet.

` `Solaris' is een metafoor voor alles wat je niet begrijpt.'

Als je met gesloten ogen naar de avondzon kijkt, wordt alles oranje en paars. Wie met zijn ogen dicht zijn blik op de avondzon richt, ziet zijn dromen aan de binnenkant van zijn ogen.

Dat althans vertellen de Australische aborigines aan hun kinderen voor het slapen gaan. Dromen zijn voor hen belangrijk. Ze vertellen de waarheid over verleden en toekomst.

Misschien heeft Steven Soderbergh aan dit verhaal gedacht toen hij zich afvroeg hoe hij in zijn film Solaris de vreemde planeet uit de titel, die lijkt te leven en bewustzijn heeft, vorm moest geven. Misschien sloot hij zijn ogen en zag hij het bloed door zijn oogleden razen.

Solaris is een film naar een boek van de Poolse sciencefictionschrijver Stanislaw Lem. Er is al eerder een film van gemaakt, in 1972, door de Russische filmmaker Andrej Tarkovski. Volgens Soderbergh, voor een kort bezoek in Amsterdam, baseert hij zich niet op Tarkovski's werk, maar is zijn film een eigen versie van de door Lem beschreven `ontmoeting tussen een menselijk wezen en een andersoortige intelligentie'. ,,Solaris is een metafoor voor alles wat je niet begrijpt'', zegt hij. ,,Voor God, of voor de dood, of het hiernamaals. Voor de liefde ook. Je zou kunnen zeggen dat het een autonome intelligentie is, of misschien een kunstmatige. Het kan een spiegel zijn, een echo, een herinnering. Een voorspellende droom.''

Soderbergh kent Tarkovski's film goed, via Tarkovski kwam hij bij het originele verhaal van Lem uit, toen 20th Century Fox hem vroeg of hij niet eens een sciencefictionfilm wilde maken. Voor zijn scenario hield hij vast aan de psycholoog Chris Kelvin als uitgangspunt. Gespeeld door Soderberghs maatje George Clooney, wordt hem gevraagd poolshoogte te gaan nemen in het bij de planeet Solaris gestationeerde ruimteschip Prometheus. De wetenschappers die aan boord verblijven hebben al enige tijd geen contact meer met de aarde gehad en hun laatste bericht was een videobrief van commandant Gibarian, die Kelvin om hulp vroeg. Waarom precies is onduidelijk. Kelvin zal dat wel merken als hij aankomt, zegt hij. Eén ding is wel duidelijk: `Er zijn geen antwoorden, alleen keuzes.'

Steven Soderbergh bevestigt dat dit de sleutelzin van zijn film is. ,,Kelvin is een man die tot dat moment al zijn keuzes heeft gebaseerd op logica en ervaring. Voor mij was het doel van de film om hem een keuze te laten maken op emoties was gebaseerd.''

Om die reden legde Soderbergh het accent op de dood van Kelvins vrouw, zijn schuldgevoelens rondom haar zelfmoord, de vraag of hij iets anders had kunnen of moeten doen. Het feit dat Soderberghs eigen vader kort daarvoor gestorven was, speelde op de achtergrond bij het schrijven mee. Vooral het feit dat hij hem niet meer had kunnen spreken.

`Solaris' is te zien in 10 bioscopen

`Solaris' van Andrej Tarkovski is in Nederland op dvd verkrijgbaar (Moskwood).