`Maak gebruik overheidsdata vrij'

Overheden moeten hun informatie toegankelijk maken. Nu is niet duidelijk wat mag en wat niet. Juristen adviseren uitbreiding van de Wet openbaarheid van bestuur.

Burgers, bedrijven en andere organisaties moeten gegevensbestanden van overheden vrij kunnen gebruiken, ook voor commerciële toepassingen. Overheden zouden voor die bestanden niet meer dan de verstrekkingskosten in rekening mogen brengen. Zij mogen niet zelf aan informatiehandel doen.

Dit staat in een advies dat op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken is uitgebracht door de juristen M. Reinsma en H. van der Sluis. Het is een vervolg op het principebesluit van voormalig minister Van Boxtel (Informatiebeleid) dat overheden hun bestanden tegen hooguit de verstrekkingsprijs aan iedereen beschikbaar moeten stellen. Hij wilde hiertoe een aparte wet in het leven roepen, de Wet gebruiksrechten overheidsinformatie.

Maar de adviseurs raden dat af. Volgens hen kan dit eenvoudiger worden bereikt door een uitbreiding van de Wet openbaarheid van bestuur (WOB). Tevens zou in de WOB moeten worden opgenomen dat bestuursorganen verplicht op internet moeten aangeven over welke informatie ze beschikken.

Allerwegen groeide in de jaren negentig de opvatting dat overheden over zeer veel gegevens beschikken waarmee bedrijven nuttige en winstgevende toepassingen zouden kunnen maken. Die ontwikkeling kwam echter niet van de grond. Enerzijds waren sommige overheden zelf druk bezig om hun gegevens te vermarkten. Het CBS verkocht bijvoorbeeld cd-roms voor duizenden guldens per stuk. Anderzijds wilden sommige overheden hun gegevens helemaal niet afstaan, of alleen tegen zulke stringente gebruiksvoorwaarden dat een bedrijf daar verder niets mee kon.

De paarse kabinetten hebben in twee stappen de belangrijkste knopen op dit terrein doorgehakt. Paars I besloot op advies van een commissie onder leiding van Job Cohen, de huidige burgemeester van Amsterdam, dat overheden geen marktactiviteiten meer mochten ontwikkelen met hun data. De CBS-gegevens van die ooit zo dure cd-rom staan tegenwoordig gratis op internet. En Van Boxtel besloot onder Paars II dat overheden hun bestanden tegen hooguit de verstrekkingskosten beschikbaar moesten stellen aan burgers en bedrijven. Die zouden er vervolgens mee mogen doen wat ze willen. Uiteraard geldt dit alleen voor gegevens die zich lenen voor publicatie, zoals de genoemde CBS-gegevens – en bijvoorbeeld niet voor de vertrouwelijke dossiers van de sociale dienst.

Het principebesluit van Van Boxtel is echter nog niet vertaald in wetgeving. De adviseurs gingen na hoe dat zou kunnen. Daarbij kwam onder meer de vraag aan bod om welke informatie het zou gaan. Omdat de criteria waar ze op uitkwamen zeer dicht liggen bij die welke in de WOB zijn geformuleerd, suggereerden ze de gebruiksrechten in die WOB onder te brengen. Bijkomend voordeel is dat dan meteen wettelijk is vastgelegd dat ook elektronische bestanden onder de openbaarheidsregels vallen. Volgens rechterlijke uitspraken valt een elektronisch bestand net zo goed onder de WOB als een papieren document, maar in de wet zelf is dit niet expliciet geregeld.

Een praktisch probleem is dat het voor burgers en bedrijven niet eenvoudig is om na te gaan over welke informatie een bestuursorgaan beschikt. Veel wordt bijvoorbeeld nooit gepubliceerd, maar is formeel wel openbaar.

Bestuursorganen zijn volgens de WOB verplicht hun informatie actief openbaar te maken, dat wil zeggen eigener beweging. Maar in de praktijk gebeurt dat slechts in beperkte mate en wordt veel informatie alleen openbaar gemaakt als iemand daar om vraagt. De adviseurs stellen nu voor de bestaande verplichting te ontdoen van zijn dodeletterkarakter en bestuursorganen te verplichten op internet aan te geven wat voor informatie ze in huis hebben.

De afgelopen jaren hebben ook commissies onder leiding van A. Docters van Leeuwen en J. Wallage geadviseerd overheidsinformatie actiever openbaar te maken via internet. Een commissie onder leiding van H. Franken adviseerde het recht op toegang tot overheidsinformatie op te nemen in de Grondwet. Maar dit voorstel heeft de Kamer nooit gehaald. De evaluatie van de gevolgen van informatietechnologie voor de openbaarheid van bestuur ligt nu op het bord van het nieuwe kabinet.

www.nrc.nl/Doc: Advies