Experts: Plavšic door VN-tribunaal heel mild bestraft

Elf jaar celstraf kreeg Biljana Plavšic wegens misdaden tegen de menselijkheid. ,,Ik hoop dat later zal blijken dat er een deal is gesloten, want anders is dit vonnis een smet op het blazoen van het tribunaal.''

Waarheid en verzoening – daar ging het om in rechtszaak IT 00-39&40. Biljana Plavšic was de eerste belangrijke politicus uit het vroegere Joegoslavië die schuld bekende. En dat was bijzonder, gezien haar politieke verleden. De ex-president van de Servische Republiek in Bosnië vertolkte lang extreem-nationalistische standpunten. Door haar vasthoudendheidheid en rechtlijnigheid kreeg deze geestverwant, plaatsvervanger en opvolger van de Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic de bijnaam `IJzeren Dame'.

In januari 2001 meldde Plavšic zich vrijwillig bij het Joegoslavië-tribunaal. Eerst verklaarde ze dat ze niet schuldig was aan genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden, zoals in de aanklacht tegen haar stond. Ze was, zei ze, naar Den Haag gekomen om haar onschuld te bewijzen.

Maar vijf maanden geleden bekende ze schuld aan etnische vervolging. In ruil daarvoor lieten de aanklagers de rest van de aanklacht, waaronder volkerenmoord, vallen. Dat leidde tot veel discussie onder hoogleraren volkenrecht, maar in het tribunaal zelf. De zwaarste misdaad in het volkerenrecht, genocide, ging wel erg makkelijk van tafel.

In haar slotpleidooi zei Plavšic eind vorig jaar dat ze hoopte dat haar bekentenis ,,enige troost'' kon bieden aan ,,de onschuldige slachtoffers'' en dat ,,mijn volk het bloedvergieten van het afgelopen decennium achter zich kan laten en zich met de buren kan verzoenen''. Ook deed ze een oproep aan andere leiders ,,om naar voren te treden en de waarheid te vertellen''. Dat is volgens Plavšic de basis voor ,,verzoening op de Balkan''.

De 72-jarige Plavšic – in blauw colbert en groene trui met daarop een kruis als hanger – hoorde het vonnis, elf jaar gevangenisstraf, onbewogen aan. De Britse rechter Richard May zei ,,dat geen enkel vonnis opweegt tegen de afgrijselijke misdaden die in Bosnië zijn gepleegd''. Plavšic had volgens de rechters geen belangrijke rol bij de uitvoering van misdaden, maar ze was er wel politiek verantwoordelijk voor.

Hoofdaanklager Carla Del Ponte had een straf geëist van 15 tot 25 jaar. Del Ponte zei eerder dat ze levenslang zou hebben geëist als Plavšic geen berouw zou hebben getoond. Rechter May maakte gisteren duidelijk dat het berouw zwaar had meegewogen in het bepalen van de strafmaat. Als verzachtende omstandigheid is daarnaast in aanmerking genomen Plavšic' leeftijd, haar vrijwillige overgave, de schuldbekentenis, en haar samenwerking met de internationale gemeenschap na 1995. De Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright was in de rechtszaal vol lof over Plavšic' opstelling bij de uitvoering van het vredesakkoord van Dayton.

,,Onbegrijpelijk, onbegrijpelijk, onbegrijpelijk'', zegt een medewerker van de rechters na de uitspraak. ,,De kleine criminelen krijgen veertig jaar en deze dame elf. Het is een vorm van klassejustitie.'' Hij heft zijn handen in de lucht en loopt hoofdschuddend weg. `Kleine criminelen' zijn bijvoorbeeld de Bosnische Serviërs Duško Tadic en Goran Jelišic. Zij deden het vuile werk. Tadic kreeg 20 jaar, Jelišic 40 jaar. Net als Plavšic bekende Jelišic gedeeltelijk schuld en hij werkte zelfs mee met de aanklagers. ,,Afgezet tegen eerdere veroordelingen is de opgelegde straf van elf jaar veel te laag'', zegt de Nederlandse tribunaal-deskundige Göran Sluiter. De rechters hechten te veel waarde aan de verzachtende omstandigheden, meent hij. ,,In het vonnis noemt May als verzachtende omstandigheid ook de tijdwinst die is geboekt door de schuldbekentenis. Plavšic' minder straf omdat het hof in tijdnood verkeert. Schandalig.''

Het Plavšic'-vonnis is het begin van speculaties. ,,Het vonnis is zo laag dat er een deal moet zijn gemaakt met de verdachte'', denkt een tribunaal-medewerker. Plavšic' schuldbekentenis leidde ook al tot het vermoeden dat er een deal was gesloten, onder andere over een optreden van Plavšic als getuige in het proces tegen oud-president Slobodan Miloševic. Plavšic' advocaten en woordvoerders van het tribunaal ontkennen dat. ,,Mijn enige voorwaarde was dat ik niet zou worden opgeroepen om tegen anderen te getuigen'', zei Plavšic in december in de Servische krant Politika. ,,Ik hoop dat later zal blijken dat er een deal is gesloten'', zegt de tribunaal-medewerker, ,,want anders is dit vonnis een smet op het blazoen van het tribunaal''.