Blair stelt Europees asielplan op

De Britse premier Blair werkt aan een ambitieus Europees asielplan dat hij op 21 maart de leiders van de EU wil voorleggen. Het voorziet in opvang van asielzoekers in hun regio en een grote rol voor de VN.

Hoofdlijnen van dit plan, `A New Vision for Refugees', zo bevestigen verschillende bronnen in Brussel, zijn: alle asielzoekers die zich in de EU melden worden naar regionale centra gebracht in de buurt van het land waar ze vandaan komen. Daar worden ze volgens Europese maatstaven opgevangen. Het Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen van de VN (UNHCR) beslist daar of de asielaanvraag wordt goedgekeurd of niet. De gelukkigen worden naar de EU gebracht, waar ze over de lidstaten worden verspreid.

Tot nu toe heeft Blair alleen de baas van de UNHCR in Genève, Ruud Lubbers, en de Eurocommissaris voor Justitie en Binnenlandse Zaken, António Vitorino, ingelicht. De meeste lidstaten weten van niets. Zelfs Griekenland, dit halfjaar voorzitter van de Europese Unie, is niet op de hoogte.

Het is geen toeval dat Blair met dit plan komt. Groot-Brittannië is een belangrijk asielland: in 2002 meldden zich er voor het eerst meer dan 100.000 asielzoekers. Ruim tachtig procent is economisch gelukszoeker. Elke asielzoeker kost de Britten per jaar zo'n 10.000 dollar aan opvang en procedures.

Ook voor de publieke opinie moet Blair iets doen. De oppositie grijpt de immigratieproblemen graag aan om hem onder druk te zetten. Zonder `Europa' kan dat niet. Veel asielzoekers komen de EU binnen via landen als Griekenland en Italië, waar grenscontroles te wensen overlaten. De meesten trekken door naar landen waar zij de meeste kans hebben op asiel, zoals Groot-Brittannië. Doordat EU-binnengrenzen weinig voorstellen, wordt de `Engelandvaarders' geen strobreed in de weg gelegd.

Alle Europese regeringen zijn het erover eens dat dit een Europees probleem is. Ze proberen daarom al jaren een gemeenschappelijk asiel- en immigratiebeleid op poten te zetten. De enige manier om `asielshopping' tegen te gaan, is dat alle lidstaten dezelfde wetten gaan hanteren. Tot nu toe komt van deze harmonisatie weinig terecht. Lidstaten die weinig asielzoekers krijgen omdat ze nauwelijks opvang bieden of strengere regels hanteren (zoals Griekenland en andere zuidelijke landen) houden dat liever zo. Noordelijke landen die veel asielzoekers krijgen hebben geen zin mee te betalen aan betere grenscontroles, waar de zuidelijke lidstaten om vragen.

Het plan van Blair biedt een oplossing voor dit probleem, zeggen de paar diplomaten in Brussel die zijn ingewijd. Als de UNHCR beslist wie toegelaten wordt en wie niet, is er geen sprake meer van vijftien verschillende asielsystemen. Asielzoekers worden ontmoedigd rechtstreeks naar de EU te komen; ze gaan direct naar een asielcentrum in hun regio om een aanvraag te doen. ,,Dit zal'', volgens het rapport, ,,economische migranten en anderen, onder wie potentiële terroristen, afschrikken om het asielsysteem te misbruiken.'' [Vervolg ASIELPLAN: pagina 4]

ASIELPLAN

Blair mijdt ministerraad

[Vervolg van pagina 1] Mensensmokkelaars vinden dan minder emplooi. Geen wonder dat Commissaris Vitorino te vinden is voor het plan: hij is verantwoordelijk voor het totstandkomen van een Europees asielbeleid. Ook Lubbers is redelijk enthousiast.

De keerzijde is dat het plan-Blair de bestaande problemen niet alleen kan oplossen, maar ze tevens uitvergroot. ,,De kans is groot dat het plan strandt'', zegt een diplomaat. Vooral omdat het opzetten van regionale centra in `derde' landen buiten de EU, waar het gros van de asielzoekers nu doorheen reist (het plan rept van Turkije, Iran, Marokko, Somalië en Rusland), smakken geld kost. De UNHCR moet worden betaald. En derde landen zullen ook een hoge prijs vragen in ruil voor de overlast die deze centra zullen geven. Wie garandeert hun dat die centra niet eeuwig blijven, en dat uitgeprocedureerde asielzoekers ook vertrekken? Ook het idee om toegelaten asielzoekers over de hele EU te spreiden, zal op weerstand stuiten. Nu al ketst het idee van burden sharing op vrijwel elke Europese ministerraad af op de onwil van de zuidelijke lidstaten. ,,Zou een land als Portugal, dat in 2001 205 asielzoekers kreeg, happig zijn om er méér te krijgen?'' vraagt een diplomaat. ,,Nee''. Áls de zuidelijke lidstaten dit al gaan slikken, denkt hij, moet er een gigantische financiële compensatie van de noordelijke landen tegenover staan. Blair is niet blind voor deze obstakels. Vandaar dat de premier zijn plan niet in de Europese ministerraad lanceert - waar al veel asielkwesties gesmoord zijn door ministers die van elk voorstel meteen de haken en ogen zien -, maar op het hoogste niveau, waar de bazen van deze ministers zich niet direct buigen over lastige `details': de Europese top.