Ze komen niet uit honger

Waarom betalen mannen een jaarinkomen om met opeengepakte massa's op een wankel scheepje over de Middellandse Zee te varen van Tunesië naar Sicilië? Met grote kans op verdrinking? Niet omdat ze in Tunesië honger hebben. Daar verbaasde documentairemaker Roel van Broekhoven zich over toen hij in Tunesië de achtergrond onderzocht van een verdronken bootvluchteling. Op een wereldwijd verbreide persfoto lag hij dood op het strand. ,,Ze zijn niet rijk, maar honger hebben ze nu ook weer niet'', concludeerde hij uit zijn reis door dorre vlakten met olijfbomen en hier en daar wat geiten en koeien. Een prachtige tweeluik, de afgelopen twee zondagavonden in Tegenlicht.

Ze komen nooit omdat ze honger hebben. Je moet eerst kunnen eten voor je geld overhoudt voor zo'n tocht. Zelf zeggen de jongemannen in de film dat ze uit verveling gaan. En om een huis te bouwen, waar ze een gezin kunnen stichten. ,,Er is niets te doen'', klaagden de Tunesische mannen en jongens die op een voetbalveld rondhingen. Ze kenden de risico's, hadden vrienden en kennissen verloren door verdrinking, maar wilden het er allemaal zelf ook op wagen. Broers horen een voor een te vertrekken, zodat in het geval van een ongeluk niet een hele familie in één klap is weggevaagd. De jongens hadden wel te eten, maar ze waren werkloos. Om 12 uur stonden ze op, keken ze naar de halfnaakte babes van de Italiaanse RAI Uno. Ja, die babes wilden ze zelf wel eens in levenden lijve zien. Na de tv gingen ze voetballen, thee drinken, 's avonds kaarten en dan weer slapen. Degenen die de overtocht overleefden en terug kwamen, na jaren illegaal werk in Italiaanse kassen, hadden auto's, mooie kleren, allerlei westerse spullen. Toen Van Broekhoven met zijn tolk een winkelstraat op ging, klaagde er een over zijn slechtlopende winkels. Hij durfde dat zelfs te zeggen in het bijzijn van een overheidsverklikker die er doorheen bulderde dat de winkelier gewoon lui was.

De gedachtenpolitie wil ook hier zijn entree maken. Tunesië hoort tot de 21 regeringen van islamitische landen die VVD-leider Zalm onlangs per brief hebben verzocht om fractielid Ayaan Hirsi Ali de mond te snoeren. De leiders willen Nederland en de andere westerse landen kennelijk net zo monddood maken als hun eigen rijkjes. Dan loop je niet het risico dat er met satellietzenders nog eens een andere gedachte binnenwaait en dan hebben hun burgers ook geen reden meer om per boot hierheen te komen.

,,Ze komen omdat ze honger hebben'' is even simplistisch als ,,ze terroriseren ons omdat ze arm zijn''. Het heeft ook met cultuur en regime te maken. Daar zou ik nog veel meer over willen zien. Van Broekhovens documentaire was meer beschrijvend dan verklarend, maar in zijn zoektocht stuitte hij op verrassingen. In Sicilië sprak hij met Tunesische illegalen, van wie sommigen al het Italiaans beheersten. Illegaliteit is in Sicilië vrijwel openlijk. Een tuinder bracht Van Broekhoven met camera en al naar zijn illegale werkers. Die hadden ook heimwee, zei de tuinder, dus die wilden ook weer terug naar hun eigen land. Sommige illegalen meenden de drenkeling van een foto te herkennen. Ten onrechte, zo bleek later.

Er waren ook heroïsche verhalen. Het bleek dat degene die op de foto de drenkeling had proberen te redden met massage en beademing een illegale Roemeense vriendin van een Italiaan was. De politie stuurde haar terug naar Roemenië. Een andere Tunesische bootvluchteling had zijn overtocht van 1.200 euro overleefd. Eenmaal op land aangekomen, had hij zich niet uit de voeten gemaakt, maar was hij gebleven om anderen te redden. De politie vond hem, zette hem in de gevangenis en stuurde hem terug. In Tunesië liep hij rond als loser. Geld verloren en geen toekomst. Afhankelijk van zijn ouders die ook geen cent te makken hadden. Hij wees naar de villa's aan de rand van het dorp van degenen die het wel hadden gehaald. Hij zou het zeker weer proberen. Nog slechter waren arme ouders eraan toe die hun zoon, tevens hun broodwinner, hadden verloren. Maar de drenkeling uit de foto bleek uit een welgestelde familie in een groot huis te zijn. Volgens zijn ouders deed hij nooit iets. Zijn moeder had haar oudste zoon altijd afgeraden te gaan. Hij had toch alles wat hij wilde. Toch verliet hij zijn school en vertrok hij heimelijk, niet uit armoede, maar omdat hij zich verveelde.