Van Flodders tot rednecks

Na de pauze zingt Lies Visschedijk met haar prachtige stem een countrynummer, om zich daarna tot haar moeder te wenden met een plat Hollands verzoek: ,,Tijd om op te stoan ma, dur is koffie''. De moeder blijkt op haar beurt een kopie van Ma Flodder en zo praat ze ook, half kijvend en uiterst ad rem. Deze scène illustreert misschien wel het beste de ongelijke benen waarop De Gelogen Gedachte van Sam Shepard door Toneelgroep Oostpool zich voortbeweegt. De familiebesognes van Amerikaanse white trash laten zich lastig transformeren tot een geloofwaardige Nederlandse equivalent.

Jake is een heethoofd die zijn vrouw Beth tot moes heeft geslagen. Hij sloeg dit keer zelfs zo hard, dat hij ervan overtuigd is haar vermoord te hebben, zo bekent hij snikkend en hysterisch aan zijn broer. Maar Beth is niet dood, ze ligt met een hersenbeschadiging in het ziekenhuis en kan nog wel praten, maar is niet altijd even samenhangend. Het is een hoofdhaperen waar ook de andere personages last van lijken te hebben. De vader van Beth is een veeboer met een bord voor zijn kop, zijn vrouw is het grootste deel van de tijd zijn afgekloven sloofje. Beths' broer draagt dezelfde houthakkersblouse als zijn vader en heeft ook diens houten kop geërfd.

Aan Jakes kant van de familie is het niet veel beter. De voormalig echtgenoot van Ma Flodder is een alcoholische dood gestorven en zijn zus laat zich heen en weer pingpongen tussen andermans belangen. Jakes broer Frankie besluit Beth op te zoeken, maar wordt daar neergeknald door haar familieleden. En overal ontspinnen zich, tussen de hoofdlijn van voortschrijdende ontluistering door, onderonsjes die duidelijk maken dat het leven voor deze mensen nooit veel leuker is geweest.

Het decor, ontworpen door Thomas Rupert, is een ingenieuze buizenconstructie tot de nok van het theater, afwisselend oplichtend in rode en blauw/groene tinten. Als stevige armen omhelst die de voorstelling en dat levert in combinatie met de maffe capriolen van de spelers soms prachtige, vervreemdende beelden op. Heel mooi is de scène waarin Jake (Freek Brom) een film van zijn Beth (Maria Kraakman) op een laken projecteert, dat hij liefdevol voor zijn lijf houdt. Steeds maar blijft hij zichzelf monotoon bezweren niet aan haar te denken. Vlak naast hem loopt Beth voorbij in háár wereld, als een zuchtje prairiewind. Heerlijk is ook het moment dat Mike (Olaf Malmberg) met een opgezet hert binnenkomt, zogenaamd net neergeschoten. Hij hangt het enorme, stijve dier aan een stoel, en zijn moeder klaagt over beesten in de huiskamer.

Hier gaat de voorstelling zinderen, valt het onbeholpen acteren minder op komt er iets van de schrijnende humor boven die van het stuk meer had kunnen maken dan een gewelddadige, wat rare komedie. Het is te hopen dat de voorstelling de komende maanden groeit en regisseur Rob Ligthert overal die wankele balans kan vinden tussen spruitjeslucht en hotdogs.

Voorstelling: De Gelogen Gedachte door Toneelgroep Oostpool. Tekst: Sam Shepard. Regie: Rob Ligthert. Gezien 26/2, Schouwburg Arnhem. Aldaar t/m 1/3. Tournee t/m 10/5. Inl. (026) 4459 625 of www.oostpool.nl