`Prachtig mooi' materiaal om te stelen

Behalve in winkels wordt nergens zoveel gestolen als in de bouw. Bouwers weten geen oplossing en dieven gaan met de nieuwe cv-ketel aan de haal.

In het westen kleurt de ondergaande zon de heldere hemel oranje en in het oosten verlicht de opkomende volle maan de Leeuwardense nieuwbouwwijk Zuiderburen. Maar deze nacht zal al dat licht hier niet nodig zijn. De casco's van de vrijstaande woningen die in de toekomstige straat De Linde gebouwd worden, baden hier dag en nacht in het felle licht van bouwlampen.

Niet omdat ze nodig zijn voor de bouw. De lampen zijn geplaatst door de Friese aannemer Van der Werf's, die met deze maatregel probeert vandalisme en diefstal op de bouwplaats te voorkomen. Of het helpt is een tweede, maar dat het nodig is, staat vast voor directeur Herman van der Werf, die samen met zijn broer Harry aan het hoofd staat van een van de grootste bouwbedrijven van Noord-Nederland: ,,We hadden 20.000 euro schade.''

Eerder deze maand werden aan De Linde, dat deel uitmaakt van honderd nieuwe Van der Werf-woningen, voor de tweede keer in korte tijd vernielingen gepleegd. Ramen werden ingegooid, leidingen kromgetrokken en, volgens Van der Werf, ,,werden de gevels beklad met hakenkruizen en teksten als `fuck you'. Dat soort dingen''. De villa's op de kavels G1 en G2 dragen er de sporen nog van: kozijnen zijn dichtgespijkerd met dikke planken, op de nieuwe blanke deur staan zwarte grafitti-strepen.

,,Maar de politie heeft er niets aan willen doen. Die is te druk met achterlampjes controleren'', zegt Van der Werf. Daarom heeft de bouwer nu zelf maar actie ondernomen: het licht van de bouwlampen moet nachtelijke vandalen en dieven afschrikken.

Maar het voorbeeld van de eenmansactie van de Friese aannemer is niet meer dan een druppel op de gloeiende plaat die de bouwsector volgens onderzoek van de ministeries van Justitie en Binnenlandse Zaken jaarlijks 163,3 miljoen euro kost. Met deze totale schade staat de bouw op de tweede plaats van het lijstje sectoren, eind vorig jaar vastgesteld door het ministerie van Economische Zaken, die het meest getroffen worden door criminaliteit. Alleen de in het rapport samengevoegde branches `detailhandel' en `autoreparatie' ondervinden met 420 miljoen euro meer last van criminaliteit.

Waarom de bouw zo'n kwetsbare sector is, blijkt al snel in de nieuwbouwwijk in Leeuwarden. Overal slingert bouwmateriaal rond: gipsplaten, ladders en een enkele kruiwagen staan zo voor het meenemen. Een deel van het materiaal wordt na het werk meegenomen, maar volgens het bedrijf is het niet te doen al het materiaal na het werk op te bergen.

Tegelijkertijd ontbreekt elke sociale controle: de eerste bewoners van de nieuwe wijk wonen enkele straten verderop. Ook criminelen laten zich deze avond niet zien. ,,Ik heb wel overwogen een beveiligingsdienst in te huren'', zegt Van der Werf. ,,Maar dat heeft toch geen nut.'' Die zouden alleen wat surveilleren, maar de aanwezigheid van veel donkere plekken, bouwmaterialen en toegankelijke gebouwen, maken het dieven wel erg makkelijk zich te verbergen.

Driekwart van de 55.000 Nederlandse bouwbedrijven heeft de afgelopen jaren maatregelen genomen tegen criminaliteit, zo blijkt uit de rapporten van de ministeries. Maar toereikend zijn die hekken, bouwlampen en het achter slot en grendel plaatsen van bouwmaterialen voor aannemers niet echt gebleken: werd in 2000 nog 37 procent van de bouwondernemingen getroffen door criminaliteit, vorig jaar was dat al tien procent meer.

De grootste frustratie van de fors groeiende groep is de opstelling van de politie. Omdat het vaak relatief kleine diefstallen betreft – die bijvoorbeeld bij Van der Werf jaarlijks wel oploopt tot een schadepost van 100.000 euro – heeft de politie andere prioriteiten. Illustratief daarvoor is de opstelling van de politiewoordvoerder van het korps Leeuwarden. Hij zegt geen overzicht te hebben hoeveel aangiftes van bouwbedrijven hij binnen krijgt, laat staan hoeveel zaken opgelost worden. ,,Dan zou ik alle zaken apart moeten bekijken, daar heb ik geen tijd voor'', zegt de woordvoerder.

Uit het onderzoek van Justitie en Binnenlandse Zaken blijkt dat van de getroffen bedrijven minder dan 40 procent aangifte doet. `Politie doet er toch niets aan', is daarvoor de meest opgegeven reden. Ook bouwbrancheorganisaties hebben overzicht noch daadkracht wanneer het over criminaliteit gaat. ,,Bouwers moeten misdrijven bij de politie aangeven, niet bij ons'', stelt de woordvoerder van branchevereniging BouwNed.

Volgens Van der Werf is het een probleem in de hele sector dat bouwvakkers zelf ook ,,gigantisch veel'' stelen. Hij zegt echter nog nooit een dief onder zijn 250 werknemers te hebben kunnen betrappen.

De grootste kostenpost voor bouwers is volgens hem de diefstal van cv-ketels, die vlak voor oplevering geïnstalleerd moeten worden. De Friese bouwer levert jaarlijks 200 woningen – en raakt daarbij tien ketels van ieder 2.000 euro kwijt. ,,Maar ja, het is dan ook een prachtig mooi ding.''