Een knikje van Duisenberg

Wie verlaagt de officiële rente van de Europese Centrale Bank? Voor de hand liggend antwoord: ECB-president Duisenberg natuurlijk, samen met de andere leden van de raad van bestuur van de centrale bank. Minder voor de hand liggend antwoord: de financiële markten zelf.

Er werd al een tijdlang gespeculeerd dat de ECB zijn rentetarieven verder zou verlagen vanaf het huidige niveau van 2,75 procent. Maar de speculaties worden nu zó hevig, dat de rentes op de financiële markten er alvast een voorschot op hebben genomen.

Onder normale omstandigheden lopen rentevoeten op naarmate de looptijd van een lening langer is. De centrale bank beheerst de rente op geld dat commerciële banken zelf lenen, met een looptijd van een dag tot twee weken. Daarna volgt de vrije geldmarkt voor leningen met een looptijd tot – afhankelijk van de definitie – twee jaar. Looptijden langer dan dat zijn het domein van de obligatiemarkt. De centrale-bankrente is in de regel het laagst, met nu een officieel tarief van 2,75 procent. De effectieve rendementen op de markt lopen onder normale omstandigheden in een soepele lijn op tot de langste looptijden van tien jaar of meer. Tienjaars staatsobligaties geven nu een effectieve rente van tegen de vier procent in Europa.

In uitzonderingsgevallen loopt deze rentecurve omgekeerd: als de centrale bank met een hoge rente een gevecht voert tegen inflatie, en op de obligatiemarkt de overtuiging heerst dat de uitkomst succesvol is. Dan wordt de daling van de rente op termijn al verdisconteerd in een lage rente op langlopende obligaties.

Op dit moment is er wat anders aan de hand op de financiële markten. De verwachting dat de ECB de rente verlaagt is op dit moment zó overheersend dat er een vreemde `knik' in de rentecurve zit. Geld voor een dag tot twee weken heeft een rente van rond de 2,75 procent – het huidige ECB-tarief. Maar looptijden die langer zijn hebben nu een lagere rente. De toonaangevende tweejarige Duitse staatsobligatie doet een effectieve rente van maar 2,25 procent. Pas bij langere looptijden buigt de rentecurve weer normaal omhoog.

Een flinke renteverlaging door de ECB met een half procentpunt tot 2,25 procent is op de financiële markten nu al realiteit geworden. In de jongste rondvraag van persbureau Reuters onder Europese bankeconomen gaat 70 procent uit van een renteverlaging volgende week donderdag. Bijna de helft van de ondervraagden verwacht dan een rentestap van een half procent. De wegen van de ECB zijn natuurlijk ondoorgrondelijk, maar als het aan de knik in de rentecurve ligt, hoeft Duisenberg volgende week alleen zelf nog maar een bevestigend knikje terug te geven.