Ebolavirus al tot wapen verwerkt

De dreiging van een oorlog in Irak en van terrorisme stuwt het onderzoek naar nieuwe vaccins en medicijnen tegen biologische wapens. De Verenigde Staten stellen plotseling miljarden dollars beschikbaar. En Nederlandse bedrijven profiteren van die gulheid.

Na 11-09 kwamen ineens de verzoeken. Britse en Amerikaanse defensiespecialisten wilden met hem in contact komen. Ze waren vooral geïnteresseerd in zijn onderzoek naar dat ene nieuwe medicijn, tegen antrax. De verzoeken werden dringender nadat Amerika was getroffen door een serie aanslagen met de antraxbacterie, die per post naar de slachtoffers werd gestuurd. Elf mensen raakten besmet, zes stierven. ,,Ineens wilde men met ons praten'', zegt R. Lageveen, directeur van het in Groningen gevestigde bedrijfje IQ Corporation. Hij schat de markt voor het antrax-medicijn op ,,potentieel enkele honderden miljoenen euro''.

Het is cru, zegt Lageveen, maar zijn bedrijf profiteert van de wereldwijd toegenomen terroristische dreiging. In de VS, Japan en Groot-Brittannië zijn al aanslagen gepleegd met biologische wapens. Eerder deze week meldde Irak aan de VN-wapeninspecteurs in het bezit te zijn van een biologische bom. De Verenigde Staten hebben, als gevolg van de aanslagen in 2001, een nieuw ministerie voor binnenlandse veiligheid opgericht. Als het budgetvoorstel van president Bush wordt geaccepteerd, heeft het ministerie dit jaar 38 miljard dollar te besteden. Zes miljard dollar gaat naar de verdediging tegen biologisch terrorisme. Van dat bedrag is 2,4 miljard dollar bedoeld voor onderzoek. Een veelvoud vergeleken met enkele jaren geleden. Het geld, dat door de National Institutes of Health (NIH) wordt verdeeld, gaat vooral naar onderzoek dat betrekking heeft op de zogeheten A-lijst. Dat is een lijst van zeer besmettelijke micro-organismen waartegen zo snel mogelijk medicijnen moeten komen, de priority pathogens. De veroorzaker van pokken, van antrax en van de pest staan onder andere op die lijst.

Amerika is nu in de greep van de angst, aldus Lageveen. ,,Soms neemt dat grote vormen aan'', zegt hij. Maar aan de andere kant: ,,Er zijn wel incidenten geweest waar je bang van wordt. Je schrikt je toch dood als er ricine in de Londense metro wordt ontdekt.''

Ook bestuursvoorzitter D. Valerio van het Leidse bedrijf Crucell kan zich de angst voorstellen. Vorig jaar sloot het bedrijf een miljoenencontract met de NIH om een vaccin te maken tegen het Ebola-virus, dat ook op de A-lijst staat. Eenmaal besmet met het Ebola-virus, volgt vaak binnen twee dagen tot drie weken een pijnlijke en bloederige dood. Valerio: ,,Bij de NIH hebben ze het vermoeden dat Ebola al weaponized is. Ergens ter wereld zou het al in een wapen zijn verwerkt.''

De situatie is bizar, meent Valerio. De dreiging van biologische wapens is altijd vreselijk geweest, maar het onderzoek naar infectieziekten was lange tijd ondergeschoven. Nu krijgt het ineens wèl een enorme stimulans. Hij trekt een parallel met de Tweede Wereldoorlog. Nadat er atoombommen waren gevallen op Hiroshima en Nagasaki, was er plotseling aandacht voor de gevolgen van radioactieve straling. ,,De huidige medische toepassingen van straling komen daar voor een groot deel uit voort'', zegt Valerio. Iets dergelijks gebeurt nu op het gebied van infectieziekten. ,,We gaan doorbraken meemaken.''

Valerio kent geen andere Nederlandse bedrijven die geld hebben gekregen van de NIH. Lageveen zegt dat hij is benaderd door het Amerikaanse instituut om snel een subsidieaanvraag in te dienen. ,,Dat ben ik ook van plan. Het is free money.''

Medicijnen zullen er snel zijn, verwacht Lageveen. De Amerikaanse autoriteit die medicijnen keurt, heeft vorig jaar namelijk de eisen voor klinisch onderzoek versoepeld. De laatste stap in het traject – de jarenlang durende studies op patiënten – is niet langer verplicht. ,,Op dieren test je of het medicijn werkt. Bij gezonde vrijwilligers kijk je of het veilig is. Dat is genoeg'', zegt Lageveen. En Valerio vult aan: ,,Hoe zou je dit soort medicijnen ook moeten testen bij patiënten? Neem Ebola, waaraan je binnen een paar weken overlijdt. Volgens de regels moet je twee groepen patiënten maken. De ene krijgt het vaccin wel, de andere niet. Stel je de ethische problemen van zo'n opzet eens voor.''

Mocht er over een paar weken een oorlog tegen Irak uitbreken, dan is het Ebola-vaccin nog niet beschikbaar. Valerio wil niet zeggen hoe lang het nog duurt voordat het vaccin op de markt is. Lageveen verwacht dat zijn antrax-medicijn over twee jaar te koop is. Als alles goed gaat. Volgende week beginnen de eerste tests op muizen, in Groot-Brittannië. Later dit jaar volgen proeven in een speciaal, streng beveiligd laboratorium ergens in Amerika.

De Britse en Amerikaanse ministeries van Defensie zijn nauw bij het onderzoek betrokken. De 10 miljoen euro die Lageveen nog nodig had voor het onderzoek, heeft hij vorige week rondgekregen. ,,Dat gaat dan ook ineens een stuk makkelijker'', zegt Lageveen. ,,Jarenlang moet je zeulen voor geld. Nu komen ze het brengen.''