De brief die ongelegen kwam

De brief die de Organisatie van de Islamitische Conferentie over VVD-Kamerlid Hirsi Ali stuurde kan spanningen tussen moslims en de Nederlandse samenleving aanwakkeren.

De barse brief die een viertal landen namens de Organisatie van de Islamitische Conferentie (OIC) vorige week donderdag overhandigde aan VVD-leider Zalm komt op een bijzonder ongelegen tijdstip. De brief, die gisteren uitlekte, zinspeelt openlijk op mogelijke spanningen tussen moslims en de rest van de Nederlandse samenleving als Zalm zich niet distantieert van de opvattingen van het VVD-Kamerlid Ayaan Hirsi Ali over de islam en de profeet Mohammed.

Dat is geen taal waarop het kabinet en de politici aan het Binnenhof zitten te wachten aan de vooravond van een mogelijke oorlog tegen Irak, die de betrekkingen tussen moslims en niet-moslims toch al danig op de proef kan stellen. Dat verklaart ook waarom geen van de geadresseerden – de OIC zond onder meer kopieën van de brief aan Zalm aan demissionair premier Balkenende, Tweede-Kamervoorzitter Weisglas en alle fractieleiders in de Tweede Kamer – enige gretigheid vertoonde om nader op deze kwestie in te gaan.

Zalm zelf zei in de brief geen verkapt dreigement te hebben gelezen voor het stoken van onrust. Mocht dat wel zo zijn, dan zal hij zich niets van zulke pressie aantrekken. Typerend was ook de terughoudende reactie gisteren van de woordvoerder van minister De Hoop Scheffer (Buitenlandse Zaken, CDA), die eveneens een kopie ontving. Het ging bij de brief niet om een formele démarche van de OIC-staten, onderstreepte de woordvoerder. ,,Zorgen uitspreken mag, ook voor diplomaten.'

Dat neemt niet weg dat het initiatief van de ambassadeurs van de OIC-staten opzienbarend is. Ervaren diplomaten omschrijven zo'n gezamenlijke stap over een binnenlandse kwestie als hoogst ongebruikelijk. Ook de harde toon van de brief is volgens hen uitzonderlijk. Een en ander geeft volgens hen tegelijkertijd ook aan hoe zeer deze zaak de ambassadeurs ter harte gaat.

Hirsi Ali had de islam vorige maand in een interview in Trouw naar sommige maatstaven gemeten als achterlijk omschreven. Ook noemde ze de profeet Mohammed ,,pervers' en ,,een tiran', hetgeen haar ook in Nederland op heftige reacties kwam te staan van veel moslimorganisaties.

De brief is ondertekend door de Soedanese ambassadeur, A. Halim B. Fatih, wiens land thans het voorzitterschap van de Raad van Ministers van de OIC bekleedt. Er is een lijst bijgevoegd van 21 OIC-landen met diplomatieke vertegenwoordigingen in Den Haag. Daarmee wordt de suggestie gewekt dat al deze staten ook achter de brief staan.

Dat laatste blijkt niet het geval. De ambassade van Indonesië, het grootste islamitische land ter wereld, liet vanmorgen weten dat Indonesië de brief niet heeft getekend en daar niets mee heeft te maken. De Indonesische ambassadeur ontbrak vorige week bij beraad in OIC-verband, waarbij de reactie op de omstreden uitlatingen van Hirsi Ali werd besproken. Ook een ander vooraanstaand islamitisch land, Turkije, liet vanmorgen bij monde van een woordvoerster van de ambassade weten de brief niet te hebben ondertekend. Hier staat weer tegenover dat Pakistan niet op de lijst voorkomt, hoewel het daar volgens de ambassade wel bij hoort en ook de brief onderschrijft.

De Soedanese ambassadeur was vanmorgen niet voor commentaar beschikbaar. Volgens bronnen bij de VVD was juist hij de drijvende kracht achter de brief en de ontmoeting die de ambassadeurs van Soedan, Saoedi-Arabië, Maleisië en Pakistan vorige week met Zalm en oud-minister van Buitenlandse Zaken Van Aartsen, thans Kamerlid, hadden. Hij sloeg een toon aan, die met name Van Aartsen in het verkeerde keelgat schoot. Daarbij kwam het naar verluidt tot een in diplomatieke kring ongebruikelijk hevige woordenwisseling.

Het is niet duidelijk wat het effect van de brief per saldo zal zijn. Zalm had al eerder aangegeven dat hij noch steun noch afkeuring wil uitspreken over de uitlatingen van Hirsi Ali, omdat de VVD zich als partij niet uitspreekt over kwesties van geloof. Anderzijds is er ook binnen zijn eigen partij een stroming, waartoe Van Aartsen maar ook het Kamerlid Wilders behoren, die vindt dat de VVD de barse brief van de OIC-staten niet zomaar over zijn kant kan laten gaan, of dat nu goed is voor de lieve vrede in Nederland of niet.

Het was vanmorgen nog niet duidelijk of deze heikele zaak ook nog in de Tweede Kamer zal worden besproken.

Gerectificeerd

Indonesië

In het artikel De brief die ongelegen kwam (27 februari, pagina 3) staat dat de Indonesische ambassadeur de brief van islamitische landen aan VVD-leider Zalm niet heeft getekend en dat de ambassadeur er niets mee had te maken. De ambassadeur heeft volgens een woordvoerster van de ambassade wel telefonisch overleg over de brief gehad met zijn Soedanese collega en staat achter de inhoud van de brief.

    • Floris van Straaten