Attractie: roltrap in Cambodja

,,Hííí'', gilt de oude Cambodjaanse dame hard. Ze gaat voor het eerst omhoog met een roltrap. Het ding gaat harder dan ze dacht en het is dat de roltrap-instructrice haar razendsnel te hulp schiet, anders was ze steil achterover gevallen.

De rest van Zuidoost-Azië staat er tjokvol mee, maar nu pas heeft Cambodja zijn eerste echte winkelcentrum. Het Sorya Shopping Center in de hoofdstad Phnom Penh. En daarmee heeft het straatarme Cambodja ook meteen zijn eerste roltrappen. Het zijn er tien - vijf naar boven, vijf naar beneden. Voor de weinig koopkrachtige Cambodjanen is het winkelcentrum, en dan vooral de roltrappen, een attractie. Iets kopen doen ze er nauwelijks. ,,Te duur'', zegt een roltraptoerist.

Met de komst van het Sorya Shopping Center, dat een opvallende glazen koepel heeft, maakt het land in het zuidoosten van Azië ook meteen kennis met McDonald's. Althans, dat lijkt van een afstandje zo. Van dichtbij blijkt het om een imitatie van het hamburgerrestaurant te gaan. Het `M-logo' is hier rood tegen een gele achtergrond en een halve slag gedraaid. Verder zijn er weinig verschillen, alleen in de kwaliteit van het voedsel.

Hetzelfde geldt voor de Pizza Hot verderop, aan de voormalige Lenin Boulevard. De pizza-restaurateur heeft hard gewerkt aan zijn imitatie. Ook het menu is identiek -merk- en beeldrecht heeft geen prioriteit in Cambodja.

Net zo min als het bestrijden van illegale kopieën van cd's, dvd's en video-cd's – in Azië de beelddrager tussen videoband en dvd. De Sorya zit vol met winkeltjes waar je voor één euro de laatste James Bond, Lord of the Rings en de hier zeer populaire Britney Spears kunt kopen. Helaas kost een tv met dvd-speler zo'n zeven gemiddelde Cambodjaans jaarinkomens.

Srey Neang verdient nog minder dan het gemiddelde, ze is een van de roltrapbeambten. Ze staat onderaan de roltrap die van de begane grond naar de eerste verdieping gaat. Daar zijn de kantoren van het management van het winkelcentrum dat de beste van de 36.000 vierkante meters voor zichzelf heeft gereserveerd. Een vrouw heeft Srey Neangs hulp nodig. De roltrapinstructrice zet eerst alle boodschappentassen op de stalen treden. Dan is de vrouw aan de beurt. Ze tilt een been op, gilt en besluit het niet te doen. Haar tassen gaan eenzaam omhoog. Dat heeft Srey Neang eerder meegemaakt. Ze leert de shopper tellen om in het ritme van de ,,bewegende trap'' te komen.

Dan zegt ze: ,,Nu!''. Geschrokken springt de vrouw op een trede, grijpt met beide handen de rubberen leuning en gaat onzeker wiebelend en giechelend haar tassen achterna.