Amerika plant bezetting van Irak

De VS gaan Irak democratie en vrijheid brengen, maar eerst een militaire bezetting. De Iraakse oppositie voelt zich verraden.

Terwijl de landen van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties een laatste laatste kans voor de Iraakse leider Saddam Hussein overwegen, ontvouwt de Amerikaanse regering stukje bij beetje haar plannen voor het post-Saddam. Speculaties dat de Verenigde Staten van plan waren Irak na `regimewisseling' in Bagdad onder Amerikaans militair bestuur te plaatsen, zijn bevestigd. Bij de Iraakse oppositie, die dacht haar jarenlange aanspraken op de macht eindelijk te kunnen verzilveren en zich nu buitenspel gezet voelt, heeft Washington met deze mededeling geen vrienden gemaakt. Veel Iraakse opposanten, van alle gezindten, maakten er de afgelopen dagen geen geheim van zich verraden te voelen. Zij hadden zich president Bush' herhaalde belofte van een ,,vrij en democratisch Irak'' – zie gisteren zijn uitspraken over het Iraakse volk dat ,,als eerste van een vrij Irak zal profiteren'' – heel anders voorgesteld.

De militaire bestuurder werd eerder deze maand door minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in de Senaat aangekondigd. ,,Het is in eerdere conflicten gebeurd'', zei hij. ,,Maar het zal ons doel zijn om snel over te gaan van militair leiderschap naar civiel leiderschap'', voegde hij er meteen aan toe. ,,We willen geen Amerikaanse generaal gedurende een langere periode een islamitisch land zien leiden.''

Ook dat civiele leiderschap, dat moet werken met de bestaande bureaucratie en een door de militaire gouverneur te kiezen adviesraad, is in de huidige Amerikaanse zienswijze nog niet-Iraaks – maar Amerikaans of, in de woorden van Powell, ,,een internationaal figuur of het een of andere internationaal arrangement''. Dit civiele leiderschap zou dan uiteindelijk de macht moeten overdragen aan een ,,representatieve'' Iraakse regering. Hoeveel tijd daar overheen zal gaan en hoe dit proces zich precies zal voltrekken, is nog onbekend. Onderminister van Defensie Douglas Feith zei vorige week tegenover de Washington Post dat sommige functies, ,,zoals gezondheid of zo aanzienlijk sneller kunnen worden overgedragen dan het leger of de inlichtingendienst en zo.'' Maar ,,we voorspellen geen tijdsbestek. Dat is onbekend.''

Het idee van een Amerikaanse militaire bezetting zou in het wantrouwige Midden-Oosten makkelijk tot misverstanden kunnen leiden. Daarom bezweren Powell en andere regeringsvertegenwoordigers tegenwoordig bij elke gelegenheid dat de VS geen ,,imperiale ambities'' hebben (en trouwens ook niet uit zijn op de Iraakse olie). Powell, in een vraaggesprek met Middle East Broadcasting: ,,Hebben we Afghanistan overgenomen? Nee. We hebben het teruggegeven aan zijn islamitische leiders.'' Als het inderdaad nodig is in Irak in te grijpen, worden de Amerikaanse troepen weer zo snel mogelijk teruggetrokken. ,,We moeten lang genoeg blijven om te waarborgen dat de bevolking verzorgd is, dat ze voedsel krijgt, en dat we het land stabiliteit hebben verschaft, en het land dan overdragen aan internationale organisaties en aan het volk van Irak'', zei Powell tegenover een Spaans televisiestation. ,,De Verenigde Staten hebben geen enkel verlangen om een land binnen te vallen of over te nemen. Dat is niet onze geschiedenis. Dat is niet onze traditie.'' Maar hij zei ook dat de VS en de internationale gemeenschap zich wat betreft Irak moeten voorbereiden op een ,,tamelijk lange-termijnverplichting''.

De Iraakse oppositie-in-ballingschap, die jarenlang met geld van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken in vorm is gehouden, werd twee weken geleden in de Turkse hoofdstad Ankara van de nieuwe plannen op de hoogte gesteld. Het was met name een klap voor het Iraaks Nationaal Congres van Ahmed Chalabi, een bankier die tot voor kort goed lag bij het Amerikaanse ministerie van Defensie (in tegenstelling tot Buitenlandse Zaken, dat hem machteloos vond). Chalabi reageerde dus woedend: ,,De voorgestelde Amerikaanse bezetting en militair bestuur zijn onwerkbaar en onwijs'', schreef hij in The Wall Street Journal. ,,Het zal resulteren in lange-termijnschade aan de Amerikaans-Iraakse relatie en Amerika's positie in regio en daarbuiten.''

Nu wordt Chalabi's INC door een aanzienlijk deel van de Iraakse oppositie niet helemaal serieus genomen. Het INC heeft immers geen basis in Irak zelf, vinden de Koerden, die hun eigen regio in Noord-Irak besturen, en de fundamentalistische shi'ieten van de SCIRI, met hun troepen in Iran en een achterban in het zuiden van Irak. Maar Koerden en shi'ieten waren niet minder geschokt door wat zij zagen als Amerikaanse ommezwaai. Net als Chalabi verkeerden zij in de veronderstelling dat Washington het slotdocument van hun Londense eenheidsconferentie in december, waarin de oppositie voor één keer eensgezind buitenlandse bezetting afwees en zichzelf een centrale rol na de bevrijding toebedeelde, had aanvaard. Had president Bush geen felicitatietelegram gestuurd? Een vertegenwoordiger van de SCIRI herinnerde Washington deze week dan ook aan de lotgevallen van het Israëlische leger in Zuid-Libanon, dat in 1982 met rijst en vlaggen als bevrijder door de bevolking was begroet maar na korte tijd als bezetter werd bevochten.

De Koerden zijn nog meer ontzet dat Washington ongeveer tegelijkertijd in ruil voor Turkse instemming met stationering van Amerikaanse troepen, Turkije toestemming heeft gegeven om straks als de oorlog begint troepen in Noord-Irak te legeren. De Turkse schaduwpremier Erdogan heeft gezegd dat er tweemaal zoveel Turken naar Noord-Irak worden gestuurd als er Amerikanen heengaan. Washington, in de persoon van zijn ambassadeur voor het Vrije Irak, Zalmay Khalilzad, heeft ook al laten weten dat geen sprake kan zijn van de door de Koerden gewenste federale staat Irak, eveneens vermeld in het Londense slotdocument. Turkije wil het niet. Opnieuw verraden, constateren de Koerden, die zich opgeofferd voelen aan Amerikaanse strategische belangen. Net als in 1991, toen de VS de Irakezen opriepen tegen Saddam in opstand te komen maar hen uiteindelijk lieten vallen. Zij hebben aangekondigd zich met hand en tand tegen de komst van de Turken te zullen verzetten.

In Noord-Irak is inmiddels, met dagen vertraging omdat dezelfde Khalilzad op zich liet wachten, een nieuwe conferentie van de oppositie begonnen. Het was oorspronkelijk de bedoeling te bespreken hoe haar leiderschap er gedurende en na de bevrijding zou moeten uitzien. In plaats daarvan zijn de Amerikaanse plannen bovenaan de agenda komen te staan.