Duitsland debatteert over een `beetje folteren'

De politie mag niet folteren. Mag de politie ook niet folteren, als er bijvoorbeeld een mensenleven mee kan worden gered? Of ermee dreigen? Bestaat een beetje folteren? Duitsland debatteert.

Politiecommissaris Wolfgang Daschner heeft in de nacht van 30 september vorig jaar weinig geslapen en veel gepiekerd. Op het hoofdkantoor van politie in Frankfurt zat op dat moment Magnus G. in hechtenis, de vermoedelijke ontvoerder van de bankierszoon Jakob von Metzler.

Zeven uur hadden Daschners medewerkers geprobeerd Magnus G. te verleiden de verblijfplaats van de scholier prijs te geven. Zonder resultaat. De tijd drong, dacht Daschner. Mogelijk was het jongetje nog in leven – elk uur werd de kans dat hij in zijn verblijfplaats zou overlijden groter.

Daschner (59) nam een moedig, maar zéér omstreden besluit. Hij liet de verdachte met geweld bedreigen, in het volle bewustzijn dat hij daarmee zelf de wet zou overtreden en een van de basisregels van de democratische rechtsstaat zou schenden.

Toen Magnus G. werd voorgespiegeld dat de politie er niet voor zou terugschrikken hem pijn toe te voegen als hij niet snel de verblijfplaats zou noemen, gaf de 27-jarige binnen tien minuten zijn verzet op. Korte tijd later werd het stoffelijk overschot van Jakob von Metzler gevonden in een ven in de buurt van Frankfurt. Nog diezelfde middag informeerde Daschner de officier van justitie over de manier waarop de politie de vindplaats van het lijk aan Magnus G. had ontfutseld.

Daschners noodgreep heeft onder Duitse juristen een debat losgemaakt over de vraag of de politie in zeer uitzonderlijke gevallen niet toch mag afwijken van de regel dat folter – waaronder ook het dreigen met pijn valt – taboe is. Hoe weegt men af tussen de kans een leven te redden en de rechten van een verdachte?

Rechter Geert Mackenroth, voorzitter van de Deutscher Richterbund (DRB), verklaarde dat de dreiging met geweld tijdens verhoren weliswaar uitdrukkelijk is verboden, maar hij zei ook: ,,Er zijn situaties die met juridische middelen nauwelijks op te lossen zijn en waarin verschillende rechtsgoederen tegen elkaar afgewogen moeten worden.'' Volgens Mackenroth kan in een dergelijk geval een beroep gedaan worden op artikel 34 van de Duitse strafwet dat noodweer (rechtfertigenden Notstand) toestaat. Ook minister van Justitie Brigitte Zypries (SPD) wilde Daschner niet onmiddellijk veroordelen en wees op de mogelijkheid van artikel 34. De advocaat Gunter Widmaier onderstreepte dat het Daschner er niet om was te doen een bekentenis af te dwingen, maar dat de politie zich in een noodsituatie bevond en een leven wilde redden.

Amnesty International dacht daar anders over en keurde de redenering van Mackenroth af. Het folterverbod, stelt Amnesty, is een absoluut verbod. Ook minister van Binnenlandse Zaken, Otto Schily (SPD), tekende protest aan. ,,Als we op dat punt niet standvastig zijn, is er geen houden meer aan. Als we dergelijke kwesties onderwerpen aan een belangenafweging belanden we ook weer bij de doodstraf.''

De voormalige voorzitter van het Constitutionele Hof in Karlsruhe, Ernst Benda, stelde dat de politie tijdens verhoren nooit mag folteren, ook niet om levens te redden. Alleen de burger kan zich op het noodweerartikel beroepen, zei Benda gisteren tegen de Berliner Zeitung, de staat kan dat niet. ,,Een beetje folter bestaat niet'', aldus Benda.

Rechter Mackenroth heeft zijn relativering van het folterverbod inmiddels teruggetrokken. ,,Elke relativering of beperking moet worden uitgesloten'', aldus een verklaring van de DRB. Mackenroth: ,,Ik betreur het ten zeerste dat door mijn uitlatingen een andere indruk is gewekt.''

Inmiddels is de vraag opgeworpen of het proces tegen Magnus G. door Daschners optreden in gevaar is gebracht. Winfried Hassemer, vice-president van het Constitutionele Hof, noemde folter tijdens politieverhoor een evident obstakel in een strafproces.

Daschner zelf hangt een langere gevangenisstraf boven het hoofd en mogelijk oneervol ontslag. Zelf twijfelt hij er niet aan de juiste afweging van belangen te hebben gemaakt. ,,Slachtoffer en familieleden hebben er recht op dat de politie alles doet om verdere schade te voorkomen'', aldus Daschner tegenover het weekblad Der Spiegel, ,,Daarom resteerde volgens mij alleen het besluit ervoor te zorgen dat verblijfplaats van het kind zo snel mogelijk bekend werd.''

Het proces tegen Magnus G. begint in april.