De winkelier mag agentje spelen

De economische schade van winkeldiefstallen bedroeg vorig jaar 300 miljoen euro. Maar de politie doet er niets aan, klaagt de detailhandel. In Rotterdam mogen winkeliers nu zelf voor agent spelen.

Ze kan haar hoofd er niet bijhouden. Martine Vermaak heeft het veel te druk om zich te concentreren op wat ze zegt. Ze draait haar hoofd naar links, vraagt een collega een bepaalde klant in de gaten te houden, draait haar hoofd naar rechts en kijkt daarna weer recht vooruit naar een vrouw die de Etos-drogist in de Rotterdamse binnenstad binnenloopt. ,,Hallo'', zegt Vermaak nadrukkelijk. Niet dat ze de klant kent, maar ,,dat doe ik preventief. Zo weten de dieven dat ik hier ben, dat ik ze zie en dat ik oplet''.

Vermaak, assistent-winkelmanager, ,,wordt er zó moe van'' dat ze zich elke dag wel een keer afvraagt of ze dit werk nog wel leuk vindt. Het antwoord op die vraag is lang niet altijd meer ja. Waarom haar enthousiasme voor de detailhandel afgenomen is? De continue stroom van winkeldiefstallen, de economische schade die haar Etos-vestiging hierdoor lijdt en de groeiende onrust onder haar werknemers. ,,Wat denkt u? Die moeten de hele dag maar blijven opletten en durven sommige dieven echt niet aan te spreken.''

Vermaaks winkel, gevestigd in het Plaza-winkelcentrum in de schaduw van het Rotterdamse station, wordt dagelijks bezocht door duizend klanten, die elke dag zo'n tien diefstallen plegen.

Juist de afhandeling van die misdrijven is onderwerp van discussie. Vorige maand verbood justitie een Oldenzaalse winkelier een cel met tralies achterin zijn zaak te bouwen, waar hij dieven kan opsluiten tot de politie de affaire komt afhandelen. Ook in Rotterdam klagen winkeliers dat de politie lang op zich laat wachten. ,,Dat levert veel irritatie op en kost veel geld'', zegt voorzitter Guus van der Werff van de ondernemersvereniging City Rotterdam. Daarom proberen 75 winkeliers in de Rotterdamse binnenstad, waaronder Vermaaks Etos, nu iets anders: ze delen zelf boetes uit aan dieven.

In een proef, die sinds september vorig jaar loopt en een jaar duurt, krijgen de winkeliers van politie en justitie zelf de mogelijkheid dieven op te pakken en – zonder aangifte te doen – een `civiele overeenkomst' met hen te sluiten. Anders gezegd: wanneer de dief nog niet eerder is opgepakt wegens winkeldiefstal mag de ondernemer – met behulp van een werknemer van een beveiligingsdienst – de dief zelf een boete opleggen van 50 euro, die via een automatische incasso geïnd wordt. Daarmee krijgen de winkeliers een deel van de bevoegdheden van politie en justitie.

Ondernemersvoorman Van der Werff: ,,First offenders, dieven die nog niet eerder gestolen hebben, leggen te veel beslag op de capaciteit van de politie en het openbaar ministerie. Winkeliers kunnen dat prima overnemen.'' Van der Werff wil de voorlopige resultaten van de proef, die een jaar zal duren, nog niet bekendmaken. Hij heeft ze al wel, maar wacht daar tot half maart mee. Wel zegt hij ,,tevreden'' te zijn over de ,,positieve cijfers''.

Dat er íets moest gebeuren aan de winkeldiefstallen en de afhandeling daarvan, was duidelijk. Vorige maand maakte belangenorganisatie Platform Detailhandel bekend dat de door winkeldiefstallen geleden schade is opgelopen van 252 miljoen euro in 2000 tot 300 miljoen euro vorig jaar. Volgens een rapport van het ministerie van Economische Zaken lijdt de detailhandel (samen met de autoreparateursbranche) jaarlijks de meeste schade per sector door diefstal en vernielingen: 420 miljoen euro per jaar. ,,De daders ondervinden een gering risico te worden gepakt en bestraft'', stelde het ministerie in dat rapport.

Dat risico proberen de 75 winkeliers, de politie en het openbaar ministerie in deze proef nu terug te dringen. Maar niet iedereen is zo enthousiast als Van der Werff over deze procedure. Zo vindt onderzoeker P. Walraven van het Platform Detailhandel dat ,,winkeliers geen politieagent moeten gaan spelen. Het is vervelend voor hen de zaken zelf te moeten afhandelen''.

Het openbaar ministerie ziet dit anders. Volgende de justitiewoordvoerder moeten winkeliers ook ,,eigen verantwoordelijkheid'' dragen door een meer actieve houding aan te nemen als het gaat om het oplossen van de diefstallen, door het personeel beter op te leiden en ,,meer producten van achter glas te verkopen''.

Maar daar moet je bij Vermaak van de Etos niet mee aankomen. ,,Zulke dingen kunnen alleen mensen zeggen die nog nooit in een winkel gewerkt hebben. Dat is zeker achter een bureau bedacht.'' De proef is volgens haar dan ook ,,het domste idee ooit''. Ook al was ze in het begin gematigd optimistisch over het project, zelf heeft zij de boete nog steeds niet kunnen opleggen omdat ze geen dieven heeft betrapt die nog niet eerder gestolen hadden. Veelplegers ziet ze daarentegen genoeg. En daarvoor moet ze nog gewoon op de politie wachten.

Volgens de assistent-winkelmanager is bovendien met het gros van de winkeldieven – junks, volgens haar – helemaal geen overleg te voeren over het achterwege laten van aangifte, in ruil voor een boete van 50 euro. ,,Ik ben al blij wanneer ik mijn spullen terug heb. De meeste van de dieven hier hébben niet eens meer dan wat injectienaalden.''