Afscheid van theemuts

In de nieuwe cabaretshow van Lenette van Dongen, `Vedette', zit veel veertigersnostalgie en kritiek op de wereld van schone schijn.

Ze komt nog uit de tijd van ranja door de week en frisdrank in het weekend. Ze is van vóór de stekkers aan huishoudelijke apparatuur. Haar nieuwste show Vedette, die vrijdag in Zaandam in première gaat, gaat dan ook grotendeels over wonen in een wereld waar de televisie het overnam van de theemuts, een wereld waarin het imago wint van het innerlijk. Vooral dat laatste was Lenette van Dongen (44) zat: ,,Dus heb ik een oude showtrap opgeduikeld en kom ik in het begin van de voorstelling met sexy benen die trap afgestormd: de showvedette. Wel drie keer opnieuw kom ik als stercliché naar beneden en iedere keer klappen de mensen, zo sterk werkt dat beeld en de codering van het bewonderend applaus dat erbij hoort.''

Maar Van Dongens vijfde solovoorstelling gaat niet alleen over het ontmaskeren van het imago. Meer dan ooit ontstond haar show uit een verzameling 'hersenstukjes' die ze in de zes weken voorbereidende fase aan regisseur Pieter Tiddens schreef. ,, Pieter is mijn regisseur in het prenatale stadium, Ruut Weissman neemt het daarna over, brengt structuur aan en snoeit de wildgroei van improvisaties. Maar het begin is vrij. Dan zegt Pieter tegen mij: `Lenette, ik wil elke dag een liedje, een stukje tekst en een motto, daar mag je niet teveel over nadenken, gewoon opsturen.'

,,Aan het einde van die periode heb ik een enorm pak papier en daarmee doe ik een heleboel try-outs. Na een stuk of twintig keer uitproberen ontstaat er een basisthema en daarop werken we verder. Het is een verzameling hersendiarree, je schrijft ongecensureerd en soms zitten daar hele goeie stukjes bij, soms kan je zo een centimeter papier weggooien. Maar het zijn mijn verhalen, die ik niet uit mijn hoofd hoef te leren. Iemand leert zijn vakantieverhaal toch ook niet uit zijn hoofd?''

Met iedere nieuwe voorstelling durft Van Dongen de controle op de inhoud en het ontstaan van haar verhalen en liedjes meer los te laten. Haar eerste drie voorstellingen, Mag het wat zachter? (1993), Nee, nee en nog 'ns nee (1995) en Jagadamba (1997), 'moesten eruit'. De vierde, Een echte Van Dongen (2000), voelde al vrijer, en deze vijfde is volgens Van Dongen `bijna uit zichzelf ontstaan' en nog zo pril dat het lastig is om er op te reflecteren. Misschien dat ze daarom ook wat verbaasd klinkt als ze het heeft over de andere onderwerpen die in Vedette aan de orde komen. ,,Dat mijn vader een duidelijke plaats kreeg is een onbewust proces geweest. Mijn allereerste try-out viel samen met zijn operatie, waarbij een poliep een tumor bleek. Op dat moment was het leeuwendeel van mijn teksten al klaar. maar als je ziet wat ik zeg en zing, dan moet ik onbewust geweten hebben dat hij ziek was. Veel teksten gaan over afscheid nemen of zijn vervuld van een zekere melancholie. Zoiets komt samen met de andere elementen in de show en daarom zeg ik ook dat ik het heerlijk vind om op die showtrap te staan, maar nog meer geniet als ik samen met mijn vader klus en hem op zíjn trap een gat in de muur zie boren. Het voelt heel eerlijk en prettig om dat te zeggen.

,,Ook bevat deze voorstelling mijn antwoord op alle ontreddering na 11 september. We leven in een wereld die nog steeds razendsnel verandert, waar oorlog dreigt. Waar in een ander land een stelletje angry young men hartstochtelijk denkt dat het eindelijk tijd is voor gerechtigheid en ik vraag me af of wij daar met onze 'lifestyle' wel tegenop kunnen. Misschien word ik over twee jaar tegen de muur gezet door een man met een baard en een tulband, omdat ik een vrouw was met een mening die vrouwen wijzer en vrijer wilde maken, ik weet het niet en dat zeg ik ook. Dat is precies het verschil met de eerste drie shows, toen wou ik nog de wereld redden, op een bepaald soort uitleggerige manier. Nu zeg ik alleen: `hier ga ik op mijn bek, dat snap ik niet, dit doe ik dom en zeg maar wat je ervan vindt.' Ik laat zien dat ik die normen en waarden wel wíl toepassen, maar dat het zo verdomd ingewikkeld is om daar consequent in te zijn.''

Hoewel Van Dongen blij is met de toenemende onbevangenheid waarmee ze haar voorstellingen maakt, denkt ze toch na iedere voorstelling: `Het is me weer niet gelukt.' ,,Ik verlang altijd naar de verwoording van het woordeloze die zit in de stilte vóór de vorm of het moment vlak vóór het liedje begint. Want net zoals koffie lekkerder ruikt dan dat hij smaakt, valt het liedje zelf altijd een beetje tegen, is het nooit wat het had kúnnen zijn. Tegelijkertijd is dat liedje het enige bewijs dat ik het iedere keer weer probeer.''

`Vedette' tournee t/m 2005.

Inl. (071) 513 3985 of www.harrykies.nl

    • Jowi Schmitz