VS liggen nu definitief op ramkoers

Bij de Verenigde Naties circuleren een oorlogsresolutie en een `tegenplan'. Diplomaten verwachten eerst een botsing, daarna oorlog.

Voor hoge VN-diplomaten in New York is de weg naar oorlog met Irak plotseling heel zichtbaar en nabij. Met een bijna ijzige berusting dreunen ze een in hun ogen realistisch tijdschema op: chef-wapeninspecteur Blix rapporteert eerst nog op 1 maart schriftelijk en op 7 maart mondeling aan de VN-Veiligheidsraad, op of rond 10 maart stemt de raad over de gisteren ingediende Amerikaans-Brits-Spaanse `oorlogsresolutie', en meteen daarna zal Amerika de oorlog beginnen. Met of zonder steun van de Veiligheidsraad.

In de top van het secretariaat van de Verenigde Naties en van VN-delegaties heerst de overtuiging dat de regering-Bush met de indiening van de oorlogsresolutie nu definitief een ramkoers volgt. Veel diplomaten signaleren een nauwelijks te overbruggen kloof met het eveneens gisteren ingediende Frans-Duits-Russische plan, gesteund door China, dat oppert nog vier maanden door te gaan met wapeninspecties.

,,De wereld stevent in dit eindspel af op een keiharde clash'', zegt een VN-diplomaat vanuit New York, die juist een Irak-verslag aan zijn regering schrijft. ,,De VS hebben hun plan getrokken en hopen dat ze negen stemmen zonder een veto binnenhalen. Lukt dat niet, dan zeggen ze: de Veiligheidsraad is irrelevant geworden, we doen het zelf wel. De Veiligheidsraad is tot op het bot gespleten.''

Voor een andere hoge VN-diplomaat is ,,oorlog onafwendbaar'', ook al zei zijn `baas', VN-chef Kofi Annan, gisteren nog dat ,,oorlog niet onvermijdelijk is''. ,,Het echte doel van de Amerikanen is regimewijziging in Irak. Het is echt onzin om te denken dat als Saddam Hussein ontwapent, hij dit zal overleven. Zijn enige uitweg is capitulatie, vertrek met een staf van een man of 15 en ballingschap, maar zelfs dan zullen Amerikaanse soldaten nog Irak binnentrekken'', zegt deze VN-diplomaat. ,,De strategie van Bush is altijd geweest: regimeverandering in Irak, hoe krijgen we Saddam weg. Zijn tactiek is het gebruik van VN-resoluties voor ontwapening.''

Cruciaal voor de toekomst van de VN op de korte termijn, zeggen VN-diplomaten, is of de `oorlogsresolutie' negen stemmen zonder veto haalt. Als dit niet lukt, zal de regering-Bush zich ,,vervreemden van de VN''. ,,Met hun macht, invloed en geld is het ondenkbaar dat de VS geen negen stemmen halen'', zegt de medewerker van Annan. ,,De komende dagen zullen ze geweldige druk uitoefenen op Kameroen, Angola, Guinee en Chili om hun stem te krijgen. De Amerikaanse macht gaat zover dat als je in een resolutie zegt dat de maan van blauwe kaas is gemaakt, je daar negen stemmen zonder veto voor kunt krijgen. En als je dan ook nog zegt dat het Franse blauwe kaas is, kan die zelfs unaniem worden aangenomen.'' [Vervolg VN: pagina 5]

VN

Pijnlijke keus dreigt voor Frankrijk

[Vervolg van pagina 5] Een Frans veto is niet aan de orde, taxeren de hier geciteerde diplomaten, ook al hield de Franse regering die mogelijkheid ook gisteren open. ,,De Fransen hebben bij de VN niet gesproken over een veto'', zegt een Westerse VN-diplomaat. ,,De Fransen gaan er vanuit dat de Amerikanen de negen stemmen voor hun resolutie niet zullen halen, dat de ontwapening zal doorgaan en dat de Veiligheidsraad niet verdeeld zal raken. Zij hopen daarmee een eigen veto te voorkomen.''

Volgens deze diplomaat ,,wordt de kans op een Frans veto groter'' als zij hun eigen `tegenplan' voor nog eens vier maanden van inspecties ook in de vorm van een resolutie indienen. Maar volgens VN-diplomaten willen de Fransen eerst afwachten of hun door Duitsland, Rusland en China gesteunde plan enige kans maakt onder de overige leden. Op dit moment bestaat het `oorlogskamp' uit de VS, Groot-Brittannië, Spanje en Bulgarije. Zowel het `inspectie'- als het `oorlogskamp' moet zich nog versterken met stemmen onder de overige zeven leden, Mexico, Chili, Kameroen, Angola, Guinee, Pakistan en Syrië. Deze landen willen ook meer wapeninspecties, maar onwrikbare posities hebben ze nog niet ingenomen; met uitzondering van Syrië, dat voorlopig tegen een oorlogsresolutie is.

Het Franse plan, dat militair geweld als ,,laatste redmiddel'' noemt, kreeg gisteren een negatieve ontvangst van de regering-Bush. Nationaal veiligheidsadviseur Rice verwierp het als ,,het slechtste van twee werelden''. Ook VN-diplomaten zijn er somber over of de oorlogsresolutie en het Franse plan nog in elkaar te schuiven zijn als een compromis; temeer omdat de verhoudingen ,,grimmig'' zijn volgens Europese en VN-diplomaten. ,,Zijn de Amerikanen nog bereid te praten? Als het antwoord `nee' is, dan houdt het op'', zegt een Westerse diplomaat.

Zelfs een halvering van het Franse plan, nog twee maanden doorgaan met inspecties, is onverteerbaar voor Washington. De VS hebben voor hun oorlogsresolutie al afgezien van specifieke criteria voor ontwapening, waaraan Saddam moest voldoen, omdat die in de laatste VN-resolutie, 1441, staan. Een laatste kans ná de laatste kans, zoals `1441' geldt, is niet mogelijk, zeggen Amerikaanse diplomaten.

Ook daar liet Rice gisteren geen twijfel over bestaan. ,,Het is tijd om dit probleem aan te pakken'', zei Rice. Ook zij verwacht een stemming over de resolutie in de week van 10 maart. Andere regeringsfunctionarissen zeiden dat militaire actie onmiddellijk daarna kan volgen.

,,Het is ondenkbaar dat de Amerikaanse regering haar troepen nog maanden in de hitte laat wachten'', zegt een hoge VN-diplomaat uit Annans omgeving. Volgens deze diplomaat komt Frankrijk straks nog voor een pijnlijke keuze te staan.: ,,Als Frankrijk een veto uitspreekt, dan zal de regering-Bush zich voor de komende jaren afwenden van de VN. Dat weet de Franse regering. Frankrijk zal niet in de positie willen komen dat het de Veiligheidsraad vernietigt door een veto.'' Volgens deze diplomaat zal ook Rusland geen veto uitspreken tegen een oorlogsresolutie. ,,De Russische president Poetin heeft Bush meer nodig dan een paar goeie punten op het scorebord in Bagdad.''

De Amerikaanse ex-VN-ambassadeur Holbrooke meent dat Bush afstevent op ,,iets als een treinwrak'' en geeft de oorlogsresolutie weinig kans. Maar hoe deze machtsstrijd zal uitpakken, ,,is niet te voorspellen'', zeggen VN-diplomaten. Het blijft onzeker of de regering-Bush de negen stemmen zonder veto zal binnenhalen.

De allergrootste onzekerheid is hoe Saddam de komende weken zelf zal reageren. Vernietigt hij niet de Al-Samoud-raketten, zoals Blix wil, en toont hij ook op andere terreinen nog steeds onvoldoende medewerking, dan kan het tij alsnog voor Bush keren. Dat zegt ook Holbrooke vandaag in The New York Times: ,,Als Saddam stom genoeg is om te weigeren te ontwapenen, dan krijgen de VS hun resolutie.''