Oude truc: boek eerst de winst, dan de omzet

Geen spooktransacties met branchegenoten, geen stiekeme handel via belastingparadijzen, maar het te gretig inboeken van kortingen. Dat lijkt Ahold in de VS te hebben opgebroken.

Welke technieken gebruikte Ahold om de winst met meer dan 500 miljoen euro op te pompen zonder dat de buitenwereld het door had? Dat is de terugkerende vraag die veel beleggers, werknemers en andere betrokkenen pijnigt na de schok van gisteren toen het concern de wereld verraste met een boekhoudschandaal dat topman Van der Hoeven en de financiële bestuurder Meurs de kop kostten en miljarden van de beurswaarde van Ahold liet verdampen.

Ahold is zeer spaarzaam met informatie als het gaat om de precieze ,,onregelmatigheden'' in de boekhouding van de Amerikaanse cateringdochter US Foodservice. De contacten tussen het concern en de (voedings)bedrijven die het assortiment van Ahold vullen, blijken centraal te staan in het boekhoudschandaal.

De Amerikaanse cateringdochters van Ahold leveren onder meer aan bedrijfskantines, restaurants, scholen, gevangenissen, ziekenhuizen en ministeries. Volgens Ahold geven bijna alle leveranciers in deze branche kortingen op leveringen. Een enkeling doet niet mee. De kortingen lopen proportioneel op. Het kortingspercentage neemt toe naarmate je als Ahold meer afneemt van een producent. Bij de leveranciers gaat het niet alleen om de producenten van soep, brood, salades, en vlees, maar ook om bedrijven die Ahold tafellakens, servies en servetten leveren die in de kantines worden gebruikt. Als het gaat om voeding, wil de leverancier vaak ook tijdelijk een product promoten, net als een plaatje dat op de radio `geplugd' wordt. Kortingspercentages kunnen hoog oplopen: tientallen procenten reductie komt vrij vaak voor.

Een van de bedrijven waar US Foodservice voeding van koopt is het Nederlandse levensmiddelenbedrijf Unilever. Vaak sluiten grote leveranciers als Unilever voor één of twee jaar, soms drie jaar, contracten af met de cateraars. Daarbij krijgt de cateraar in ruil voor verplichte afname van een bepaalde hoeveelheid een korting. Die is volgens een woordvoerder van Unilever ,,enkele procenten''. US Foodservice heeft dan een `afnameplicht' voor producten van Unilever.

Hamvraag is hoe een cateringbedrijf de ontvangen korting verwerkt. Soms wordt bij het afsluiten van een meerjarigcontract – wij nemen de komende twee jaar uw kipsaté in ons assortiment op – al de korting bepaald. Rekent de cateraar de korting aan de gehele periode toe? Wordt het bedrag meteen aan de winst toegerekend, zonder dat zeker is dat er voldoende saté wordt verkocht om de beloofde korting te krijgen?

Het is geen onbekende materie in de Amerikaanse retail-sector. De Amerikaanse supermarktketen Nash Finch stelde in november 2002 om dezelfde reden als Ahold zijn cijfers uit. De Amerikaanse toezichthouder SEC startte tegelijkertijd een onderzoek naar de manier waarop het bedrijf met zijn kortingen is omgesprongen. De accountant, Deloitte & Touche, stapte onlangs op.

Fleming Companies, een andere supermarktketen, maakte eveneens in november bekend dat de SEC een onderzoek doet naar de manier waarop het bedrijf met zijn leveranciers omgaat. Ook hier was Deloitte de accountant.

In hoeverre lijken de boekhoudproblemen bij Ahold op de affaires in de VS? Bij het Amerikaanse energieconcern Enron, waar het eerste grote boekhoudschandaal werd aangetroffen in november 2001, stond alles in het teken van de beurskoers. Met complexe constructies werden schulden omgetoverd in eigen vermogen, en omzet in winst. Telecomconcern Worldcom, zo bleek kort daarna, promoveerde miljarden dollars aan kosten tot investeringen. Dat is heel wat anders dan de onregelmatigheden bij Ahold. De boekhoudproblemen die bij Ahold en enkele Amerikaanse branchegenoten spelen lijken nog het meest op de manier waarop eind jaren negentig in de softwarebranche met omzetten werd omgesprongen. Daar was het gebruik dat softwarebedrijven al de winst op hun producten boekten, als het aan de tussenhandelaren werd verkocht, dus voordat de klant het product in handen had. Het Nederlandse Baan Company deed dat nota bene terwijl de tussenhandelaren dochterbedrijven waren. Het jongste schandaal bij Ahold draait in dat opzicht om een boekhoudproblematiek die al langer in Nederland al langer bekend is. Wie boekt wanneer de winst in een keten van handelaren en tussenhandelaren? Ahold is kennelijk iets te snel geweest in het beantwoorden van die vraag.