Ook de PvdA wil platteland `ontpronken'

Raken ambitieuze plattelandsgemeenten hun vrijheid tot bijbouwen weer kwijt als de PvdA gaat regeren? De sociaal-democraten willen wel nieuwe regels, maar minder dan Pronk destijds. ,,Dat was veel te onderdrukkend.''

Zeven onschuldige regels die een eind maakten aan wat eerder toch een formidabele tegenstelling leek? Vragenderwijs stelde PvdA-leider Wouter Bos afgelopen zaterdag op de partijbijeenkomst het heikele punt van de ruimtelijke ordening, meer in het bijzonder het wonen in het groen aan de orde. ,,Waarom maken we geen afspraken over hoe we het platteland vitaal houden en voorkomen dat veel jonge mensen naar de steden wegtrekken?'', vroeg hij aan demissionair premier en CDA-onderhandelaar Jan Peter Balkenende. Op die manier lijken alle principiële meningsverschillen over de ruimtelijke ordening te kunnen verdampen. Bos vervolgde: ,,Laten we afspreken dat er mogelijkheden komen voor gemeenten om voor eigen behoefte te bouwen.'' Daar moet je het als grote mensen toch over eens kunnen worden, was hier de ondertoon.

Maar zo eenvoudig ligt het toch ook weer niet. Op de allervriendelijkste Bos-manier kreeg Balkenende ten slotte de vraag voorgelegd ,,om dan ook af te spreken dat we de huisvestingwet zo wijzigen dat die woningen alleen voor mensen zijn die aan de gemeente gebonden zijn en niet voor de rijke stedelingen die luxe in het groen willen wonen''. Kortom: de rijksoverheid gaat weer de dienst uitmaken en niet de gemeenten of de provincies, zoals het CDA veel liever zou zien. In die kringen wordt Bos' voorstel dan ook met scepsis ontvangen. De gedachte dat de PvdA door gebruik te maken van de huisvestingwet via een omweg toch weer kiest voor de centrale aanpak van partijgenoot en oud-minister Jan Pronk, bekend en berucht om de rode contouren. Daar had het CDA samen met VVD en LPF in het vorig jaar gesloten regeerakkoord immers afstand van genomen? ,,Gemeenten hebben het initiatief bij de vaststelling van contouren en aantallen woningen'', aldus de cruciale zin in dit stuk.

Rode contouren? Daar praat PvdA-Kamerlid Adri Duyvesteijn liever niet meer over. ,,Dat was toch wel erg centralistisch gedacht'', zegt hij en daarmee wordt definitief een wezenlijk onderdeel verwijderd uit `de Vijfde Nota', het laatste grote beleidsstuk dat zijn partijgenoot Jan Pronk als minister Nederland schonk.

De kritiek op dit stuk kwam van alle kanten en huisvestingspecialist Duyvesteijn, maar ook andere PvdA-coryfeën kondigden spoedig aan de uitgangspunten te willen bijstellen. In Pronk`s Vijfde Nota Ruimtelijke Ordening draaide het in belangrijke mate nog om de zogenoemde groene en rode contouren; de laatste waren bedoeld om de verstedelijking van het platteland en de open ruimte te stoppen. Rijk en provincie zouden die grenzen gaan vaststellen. Het platteland ging op slot, zo heette het. ,,Dat was veel te onderdrukkend'', vindt Duivesteijn, ,,We kunnen veel beter de groene contouren als uitgangspunt nemen. Dus vaststellen dat we vooral natuurgebieden en open land willen beschermen''.

Al eerder had een commissie onder leiding van Bram Peper, oud-minister en voormalig burgemeester van Rotterdam, in de nota Open Land en Groene Steden de conclusie getrokken dat ,,dorpen gelegen in de open ruimte, zeker in de onderdrukgebieden, nooit volledig op slot kunnen voor nieuwe woningbouw''. CDA en VVD bleken aanzienlijk verder te willen gaan. Toen het vorige kabinet al de demissionaire status had verworven, volgens criticasters dus ,,in blessuretijd'' kwam Pronk's opvolger Henk Kamp (VVD) met zijn Stellingnamebrief, vastgesteld in het kabinet. Groene gebieden zouden niet langer worden gevrijwaard van bebouwing, nationale landschappen konden wel een stukje kleiner. En opnieuw werd benadrukt dat de gemeenten zelf in belangrijke mate de behoefte aan woningbouw en ontwikkeling van bedrijventerreinen moest kunnen vaststellen. Kamp zou de uitgangspunten verwerken in de Ruimte-nota, zijn eigen versie van de Vijfde Nota. Deskundigen op het gebied van de ruimtelijke ordening hadden voor de opvattingen van Kamp en van het kabinet-Balkenende geen goed woord over. ,,Visieloos sloopwerk'' luidde een kop in het gespecialiseerde tijdschrift Blauwe Kamer. De redactie stelde vast dat Kamp de beschermde Nationale Landschappen wilde laten inkrimpen ten gunste van verstedelijking en tegelijk de inspraak drastisch had teruggedraaid zodat het parlement snel in zou kunnen stemmen met het nieuwe beleid ,,wanneer CDA en VVD na de verkiezingen opnieuw een meerderheid zouden vormen''. Dat is echter niet het geval. En daarom mag de PvdA nu zeggen wat er met de natuurgebieden en de open ruimte moet gebeuren. Duivesteijn: ,,Daarbij hebben we de huisvestingswet nodig. Door de Europese regels die het recht op vrije vestiging waarborgen, bleven er voor gemeentebesturen steeds minder mogelijkheden over om tegen mensen te zeggen of ze ergens kunnen wonen of niet. Daarom moet die wet worden aangepast''. Het PvdA-Kamerlid geeft volmondig toe dat hier sprake is van ,,een centrale aanpak'', tegen Brusselse wensen in, maar dat is volgens hem ook hard nodig. ,,Gemeenten willen graag voor de eigen bevolking bouwen, hetzij om te voldoen aan gewijzigde behoeftes, zoals ouderen die kleiner willen wonen of omdat er natuurlijke aanwas is. Maar in veel gevallen krijgen ouderen niet de beschikking over het gewenste appartement omdat het doodgewoon te duur is en wordt dat gekocht door rijke stellen uit de randstad''.

Intussen wordt in de Brabantse gemeente Bladel al meer dan een jaar proefgedraaid met het verruimen van de regels voor het bouwen van woningen. Daarbij ligt de nadruk op verdichting, het bebouwen van bijvoorbeeld terreinen waar een fabriek of een ander gebouw heeft gestaan om zo beter te kunnen voorzien in de behoefte van de bevolking. Let wel, het gaat om extra woningen boven het aantal dat de provincie eerder heeft vastgesteld. Het was de toenmalige CDA-gedeputeerde Pieter van Geel, thans demissionair staatssecretaris op VROM, die toestemming verleende voor het experiment.