Het evangelie van Stalin

De Moskouse metro, het is bekend, weerspiegelt de Sovjet-Unie zoals ze had moeten zijn. Stations als museumzalen, compleet met muurschilderingen en mozaïeken tegen het plafond. Stuk voor stuk verkondigen ze ,,het evangelie volgens Stalin'', zoals filmmaker Leo de Boer in zijn documentaire vertelt: ,,De proletarische kruisweg die het volk laat zien hoe geleefd moet worden.'' We zien blijde arbeiders, fiere soldaten en heldinnen van de landbouw.

Het huidige Rusland kun je er ook aardig zien. Roltrappen, soms vier naast elkaar, vol passagiers, (De passagiers doorgaans rechts, keurig achter elkaar, zodat je kan passeren.) Bedelaars, muzikanten en verkopers van plattegronden, pikant ondergoed en prullaria.

De Boer portretteert de metro door drie verhalen door elkaar te vertellen. In beelden dan. Zoals gebruikelijk bij documentaires is de voice-over, behalve in het begin, vervangen door melancholieke muziek. De kijker maakt kennis met een metropatriot: een arbeider die rondom de oorlog nog heeft meegeholpen aan de aanleg ervan. Ook is er een gesprekje met een machinist, ondersteund door beelden van dit moment. En dan zijn er de Diggers, zoals de gravers zich in het Engels-Russisch noemen: amateur-archeologen die de geheimen van het netwerk willen blootleggen. Geheimen zijn er inderdaad: nu eens wordt er een opslagplaats van mysterieuze vaten gevonden, dan een voorraad gasmaskers en geheime gangen die vorig jaar nog van pas kwamen bij de ontzetting van het gegijzelde musicaltheater.

Het levert mooie beelden op. Bijna de gebruikelijke beelden, want de Moskouse metro is niet onbekend. Dat is een verschil met vorige Rusland-films van De Boer. Daar verraste hij met onthullende ontmoetingen in de trein en romantisch idealisme van jongeren.

Je zou bijna vergeten dat de Moskouse metro een van de best functionerende ter wereld is. Met negen miljoen passagiers per dag, 162 stations en heel veel treinen. Elke paar minuten één. Een uitgebreid stelsel van wissels en zijsporen zorgt ervoor dat een defecte trein andere treinen niet hindert. En stevige opzichters (vooral opzichteressen) handhaven de orde zodanig dat, ofschoon Moskou onveilig heet te zijn, de metropassagier zich er meer op zijn gemak voelt dan in Rotterdam of Amsterdam.

Reisverhalen: Onder Moskou, morgen, Ned.1, 22.50-23.50u.