De particuliere onderneming heeft de wereld verbeterd

De Amerikaanse superwinkelier Wal-Mart Stores is de meest bewonderde onderneming ter wereld. Dat blijkt uit een onderzoek van het Amerikaanse zakenblad Fortune, dat jaarlijks wordt uitgevoerd. De top-tien bestaat verder uit Amerikaanse ondernemingen als General Electric, Microsoft en Dell Computer. De meest opvallende trend was volgens het blad dat veertien van de vijftig meest bewonderde bedrijven niet-Amerikaans zijn. Zo staat het Japanse Sony op de elfde plaats, en Royal Dutch/Shell Group op de 33ste.

Hay Management Consultancy, dat het onderzoek uitvoerde, maakte ook een indeling per land en per continent. Daaruit blijkt dat BMW Duitslands meest bewonderde bedrijf is en Heineken op Europees niveau de vijfde plaats bezet. Het vermaledijde Enron is weggezakt naar de allerlaatste plaats. Bij het onderzoek waren alleen ondernemingen betrokken die in 2001 konden bogen op minstens acht miljard dollar aan inkomsten. Dit keer waren er 345 ondernemingen die aan deze norm voldeden. Het onderzoek wijst verder uit dat de ondernemingen die hoog scoren veel meer aandacht besteden aan `strategische onderwerpen' dan bedrijven die lager staan genoteerd. Ook blijkt dat de topscorers hun medewerkers veel beter weten te motiveren.

Strategisch denken houdt in dat je goed overweg kunt met onzekerheid, meent Bolko von Oethinger in het Duitse weekblad Die Zeit. Dat betekent volgens de auteur, voorman van de Boston Consulting Group, dat je je beslissingen goed moet voorbereiden. De voorbereiding bestaat uit het doordenken van verschillende scenario's. Op die manier is strategie ,,in Clausewitz' eigen woorden het zoeken naar nieuwe wegen van wijsheid''.

Managers moeten volgens de auteur af van de illusie dat er altijd maar één goede strategie is. Economie is nu eenmaal geen natuurwetenschap met onweerlegbare wetten. In de economie heb je volgens hem veel meer aan ,,de dialectiek van tegenstellingen''. Ook moeten managers volgens de auteur weer leren dat een onderneming meer is dan een geldautomaat. Winst maken moet, maar winst is voor een onderneming ,,het middel om het doel te bereiken en niet omgekeerd''.

Het is niet voor het eerst dat beursgenoteerde ondernemingen en hun managers onder vuur liggen, schrijven gastauteurs John Micklethwait en Adrian Wooldridge in de weekendbijlage van de Financial Times. Ze werken bij het Britse weekblad The Economist en zijn co-auteurs van `The Company: a Short History of a Revolutionary Idea'. Voor Adam Smith, de grondlegger van het vak economie, waren ondernemingen met aandeelhouders synoniem met hebzucht en corruptie. Met dit voorbeeld ter illustratie betogen de auteurs dat ,,de huidige golf van boosheid op het bedrijfsleven heel normaal is, zelfs gezond''. Maar veel kritiek op het bedrijfsleven, zoals die van de antiglobaliseringsbeweging, gaat voorbij aan het feit dat ,,de onderneming een instelling is die de wereld enorm heeft verbeterd''. Het succes van het westen is volgens de auteurs vooral te danken aan de particuliere onderneming. De Aziatische en islamitische culturen die vroeger voorliepen op het westen, maar verzuimden het idee van de particuliere onderneming te ontwikkelen, lopen nu ver achter. Natuurlijk is de particuliere onderneming die aandeelhouders tevreden moet stellen niet heilig. Maar instellingen als de kerk, de monarchie, de commune en de politieke partij hebben het er volgens de auteurs zeker niet beter afgebracht.

Nou zijn aandeelhouders en financiers ook niet gauw tevreden. DreamWorks, de filmmaatschappij die acht jaar geleden ontstond op initiatief van Steven Spielberg, brengt volgens het zakenblad Forbes na acht jaar zaken doen nog steeds niet veel op. Zeker, Disney deed het de afgelopen jaren nog slechter. Maar dat is volgens het blad een schrale troost voor grootaandeelhouder Paul Allen, die goed was voor 670 miljoen dollar financiering. Het probleem is, schrijft het blad, dat de onderneming veel te afhankelijk is van de successen van Spielberg, de man die 2,2 miljard dollar bezit, maar volgens eigen zeggen ,,echt nog nooit voor geld gewerkt heeft. Mijn grootste beloning is een goed scenario''. Ook al brengt DreamWorks niet genoeg op, het blad erkent dat Spielberg bijzonder loyaal is aan zijn geesteskind. Zo sloeg de regisseur een aanbod van Sony Pictures af, omdat deze niet wilde samenwerken met DreamWorks.

Of het Disney en Dreamworks in de nabije toekomst beter zal gaan, hangt ook af van de Amerikaanse economie als geheel. Het weekblad The Economist betwijfelt of de hoop op een sterke opleving na de oorlog met Irak wel zo reëel is. Want die is gebaseerd op het uitgangspunt dat de Amerikaanse economie in de grond van de zaak gezond is. Maar, zegt het blad, het vertrouwen van de Amerikaanse consument is in geen negen jaar zo laag geweest.

Volgens de zakenbank Goldman Sachs is ,,de angst voor oorlog niet de belangrijkste reden waarom de economie zo slap is''. De zwakte is veel meer te wijten aan de hoge schulden van de Amerikaanse consument, de dalende beurskoersen en de kosten van de oorlog. Want betaalden de Arabische vrienden een groot deel van de Golfoorlog van Bush senior, de komende oorlog van Bush junior komt bijna helemaal voor eigen rekening.