Lula hervormt Brazilië `van onderop'

Brazilianen geloven dat president Lula hen van alle problemen zal verlossen. De president probeert de hooggespannen verwachtingen te temperen.

De weg houdt plotseling op. Geen straatverlichting, geen asfalt. Alleen wat zand en vooral veel kuilen. Achter de bocht liggen echter nog vijf bewoonde huizen, afgesneden van de rest van de straat. Ana Maria Barros slaat driftig met haar vuist op een plastic tuintafel. ,,Het is hoog tijd dat daar iets aan wordt gedaan.'' De dertig aanwezigen, gezeten op wankele stoeltjes in een helverlichte garage, knikken instemmend.

Het lijkt een vergadering van boze buurtbewoners, maar in de zuid-Braziliaanse stad Porto Alegre betekent zo'n bijeenkomst dat er ook daadwerkelijk actie wordt ondernomen. De buurtbewoners stellen een lijst op van zaken waaraan zij vinden dat geld moet worden uitgegeven. In maart sturen ze afgevaardigden naar een wijkvergadering en in mei beslissen vertegenwoordigers van deze vergadering met de burgemeester en gemeenteraad waaraan het gemeentelijke begroting in het daarop volgende kalenderjaar wordt besteed.

Porto Alegre verdeelde volgens deze methode de afgelopen twaalf jaar zo jaarlijks 20 procent van de begroting. De 1,3 miljoen inwoners kunnen meedenken, meepraten en meebeslissen over zaken als busroutes, locaties van scholen en ziekenhuizen en lokale infrastructuur. Ana Maria somt op: in haar wijk, Tristeza, werd een straat aangelegd, een extra bushalte geplaats, kwam een schooltje en nam het aantal politiepatrouilles toe. ,,Voordat de Partido dos Trabalhadores (PT) hier aan de macht kwam, ging bijna al het geld naar de salarissen en pensioenen van ambtenaren. Slechts twee procent werd voor doelen gebruikt die wij belangrijk vonden: de bus, goede wegen, scholen'', vertelt Ana Maria.

Democratie van onderaf: het is een van de speerpunten van de PT van president Luiz Inácio `Lula' da Silva. Iedereen mag meepraten en meebeslissen, ook op federaal niveau. President Lula installeerde kort na zijn aantreden een economische en sociale adviesraad van 82 man: zakenlieden, vakbondsleiders, vertegenwoordigers van maatschappelijke groepen. De nieuwe minister van Buitenlandse Zaken, Celso Amorim, sprak met fabriekswerknemers over hoe zij vonden dat Braziliaanse handelspolitiek en Mercosur zich moesten vormen. ,,Er heeft nog nooit een minister met ons gepraat'', zegt Andrés, een van hen nog steeds verbaasd.

Het zijn de eerste kleine tekenen van verandering sinds het aantreden van de nieuwe Braziliaanse regering begin januari. De PT staat bekend om het bedenken van oplossingen voor kleinschalige maatschappelijke problemen. Het was een van de redenen waarom Lula tot president werd kozen. De voormalige metaalarbeider, de eerste Braziliaanse president zonder opleiding, beloofde een oplossing voor de armoede, betaalbare huizen en een einde aan de toenemende criminaliteit. Zijn eerste daad als president was het presidentiële vliegtuig á 700 miljoen dollar af te bestellen. ,,Ik wil de ellende in de ogen durven blijven kijken'', zei hij.

De Brazilianen geloven dat Lula hen zal verlossen van álle problemen. Uit een recente peiling van onderzoeksbureau Vox Populi blijkt dat 84 procent van de mensen achter de president staat. Overal waar Lula verschijnt – en hij reisde de eerste maand van zijn presidentschap door het hele land – is het tafereel hetzelfde: mensen die huilen van blijdschap, juichen, stilvallen als de ietwat gedrongen, bebaarde man begint te praten. Met zijn barse stem herhaalt hij zijn belofte: ,,Als aan het eind van mijn ambtstermijn alle Brazilianen ontbijt, lunch en avondeten hebben, heb ik mijn levensdoel bereikt.'' De Brazilanen hebben hoop gekregen. ,,Als Lula president kan worden, kunnen wij ook wat bereiken en zal het beter gaan met Brazilië'', zegt leraar José Pinto in de garage in Porto Alegre.

Lula probeert de hooggespannen verwachtingen van zijn volk inmiddels ietwat te temperen. Hij zegt dat ook hij, net als voorgaande presidenten, fouten zal maken. Hij vertelt zijn toehoorders dat hij compromissen zal moeten sluiten, bijvoorbeeld om de enorme nationale schuld te verkleinen. Dat heeft hem inmiddels in conflict gebracht met zijn eigen partij. Parlementslid Heloisa Helena vindt dat hij te veel opschuift naar het neo-liberalisme dat de PT altijd verafschuwde en de banden met internationale financiële instellingen juist verstevigt in plaats van verbreekt. Ook oppositieleden, zoals Jorge Bornhausen van de rechtse PFL, zijn ontevreden. De groepsdemocratie van de PT ondermijnt de autoriteit van het parlement, meent hij.

Ana Maria en haar buren blijven heilig geloven in Lula en zijn PT. ,,Wij zijn het bewijs'', zegt ze terwijl ze een rondleiding geeft door de wijk. Zo zal heel Brazilië er uit kunnen zien: keurig aangeharkte perkjes, een speeltuintje, grote ommuurde huizen met blaffende rotweilers en buren die vrolijk groeten.