`Irak is mijn spirituele thuis'

De carrière van de Britse groep Massive Attack is sinds 1991 verbonden met Saddam Hussein en de oorlogen in het Midden-Oosten. Dat er bij elke ontwikkeling een nieuwe cd uitkwam, kan geen toeval zijn, zegt Robert Del Naja. ,,Voor de Golfoorlog in 1991 was een reden, omdat toen Saddam Koeweit binnenviel. Maar nu zie ik het punt niet.''

Massive Attack was ooit de voortrekker van het lome, met dub- en hiphop-invloeden bezwangerde Bristol-geluid. Het trio van toen is op de nieuwe, vierde cd 100th Window teruggebracht tot één persoon: Robert `3D' Del Naja. Hij maakte er een donkere en merkwaardig vlakke, maar toch weer meeslepende plaat van, losgesneden van de wortels in de dj-cultuur.

Del Naja, aan de telefoon vanuit Londen, heeft van alles om zich druk over te maken. De theorieën die de ronde doen over de herkomst van de albumtitel, bijvoorbeeld. ,,Ik lees overal dat dat te maken heeft met computerbeveiliging of zoiets. Ergerlijk vind ik dat, ik had meer intelligentie verwacht. Die titel slaat op spiritualiteit, het raam in je ziel waardoor je toegankelijk bent en dat niet is verduisterd door je gedragspatronen en je paranoia. Wel van toepassing in deze verwarrende tijden, dacht ik.''

Daarmee doelt Robert Del Naja onder andere op de oorlogsdreiging in Irak. Zowel in advertenties in het toonaangevende Britse muziekblad NME als op de eigen website keert Massive Attack zich ondubbelzinnig tegen de Amerikaanse plannen in de regio. Het is alsof Del Naja daarmee van de nood een deugd heeft gemaakt, want de geschiedenis van Massive Attack is nauw verbonden met de lotgevallen van Saddam Hussein. Toen het debuut Blue Lines uitkwam was net de Golfoorlog van 1991 aan de gang, waardoor de groepsnaam van hogerhand werd ingekort tot Massive. Ook de volgende platen vielen samen met herrie in de zandbak.

,,Dat moet meer dan toeval zijn. Misschien is Irak mijn spirituele thuis, misschien komt mijn voorgeslacht daarvandaan. Ik voel me in ieder geval verbonden met de mensen daar. Ik erger me aan de hypocrisie rond deze hele kwestie. Het heeft allemaal te maken met oliebelangen, waarmee de familie Bush ook veel van doen heeft, terwijl onze premier Tony Blair vooral helikopters wil verkopen. Daar word ik misselijk van. In 1991 was er een reden, toen Saddam Koeweit binnenviel. Maar nu zie ik het punt niet. Het is onze burgerplicht om ons daarover druk te maken, want we hebben veel te lang hoofdschuddend voor de televisie gezeten.''

Ook Massive Attack zelf kent de nodige conflicten. Andrew `Mushroom' Vowles verliet de groep na de moeizame sessies voor de vorige cd Mezzanine (1998). Grant `Daddy G' Marshall staat nog steeds te boek als groepslid, maar met 100th Window had hij niets van doen. ,,Hij is nu officieel daddy, hij was met vaderschapsverlof'', legt Del Naja uit. ,,G is eerst en vooral dj, vanuit dat perspectief maakt hij muziek. Maar ik wilde juist weg van die manier van werken, anders kun je jezelf niet ontwikkelen. Dat was een bron van wrijvingen, ja. Hij is niet helemaal buiten beeld, in een project als Massive Attack kan dat. We werken niet volgens vaste patronen.''

In dat licht past ook Del Naja's plan om aan het eind van het jaar, na de tournee waarbij Daddy G wel van de partij heet te zijn, een nieuwe versie van het album uit te brengen. ,,Een soort 100th Window.5, een zusterproject. De nummers van de huidige plaat zijn behoorlijk uitgebeende, kale versies. Op die plaat, met de ervaringen van de live-uitvoeringen in de benen, zouden we weer een aantal van die afgevallen partijen kunnen reconstrueren. Het verhaal eindigt niet met 100th Window, het is eerder het begin.

,,Dat wil niet zeggen dat ik ontevreden ben over 100th Window, maar het scheppingsproces was erg ingewikkeld, met allerlei lagen, instrumenten en gecompliceerde ritmepartijen. Er zijn zoveel manieren waarop je een plaat kunt maken en mixen. Soms wordt de frustratie dat je niet alle mogelijkheden hebt uitgebuit je te veel.''

Op vorig plaatwerk stonden altijd wel een paar nummers waarop Del Naja lappen gesproken woord te berde bracht. Op de nieuwe is hij voor het eerst als zanger te horen. ,,Ik wilde niet meer zestig woorden hoeven schrijven als ik het, als zanger, ook in zes af kan. Het is nooit mijn bedoeling geweest om leadzanger te worden, het idee was altijd om met gastvocalisten te werken. Bij voorkeur zangeressen, want dit is al zo'n mannetjeswereld. Sinead O'Connor, die nu meezingt op 100th Window, is bijzonder gepassioneerd en eigenzinnig, precies waar we behoefte aan hadden. En natuurlijk is er geen Massive Attack-album denkbaar zonder Horace Andy, maar zijn stem hebben we deze keer op een andere manier gebruikt, zonder verband met zijn reggaeverleden. Het is tenslotte de uitdaging om iets nieuws te doen.''

Op 100th Window neemt Del Naja, verder ondersteund door producer Neil Davidge en een legertje studiomuzikanten, enigszins afstand van de wortels van Massive Attack in de dj-cultuur, meer in het bijzonder het `sound system' Wild Bunch. Hij beleefde veel plezier aan de mixplaat The Wild Bunch: The Original Underground Massive Attack, waarop oerlid dj Milo een typische Wild Bunch-avond anno pakweg '87 probeerde te reconstrueren. Toch is de intentie nog dezelfde, vindt hij. ,,Dat zit in je, en anders wel in de lucht van Bristol. Maar het gaat erom wat je met die achtergrond doet. Als je dat niet abstraheert en op andere manieren voortborduurt, eindigt het ermee dat je volgens een vooropgezet script werkt. En er is niets saaiers dan dat.''

Massive Attack: 100th Window (Virgin 724358132120)