Europarlement presenteert zich als stripheld...de realiteit is complexer...en ook minder glorieus

Een wilde achtervolging per auto die in het water eindigt. Een geheimzinnige man die haar voortdurend volgt. En ook een kogelbrief. Europarlementariër Irina Vega blijft weinig bespaard in haar strijd tegen giflozingen van de chemische industrie. ,,Irina, je bent een dromer'', zegt een collega tegen haar. Maar de mooie, jonge Irina zet door. Ze gaat er zelfs als een detective op uit om informatie te vergaren over illegale giflozingen van een bedrijf. Want de strenge Europese richtlijn voor schoon water moet en zal er komen.

Bovenstaande scènes komen uit het Kuifje-achtig stripverhaal Troubled Waters, dat het Europees Parlement sinds kort gratis verspreidt. De strip wil het grote publiek kennis laten maken met het belangrijke wetgevende werk van Europarlementariërs. Is er verband tussen fictie en werkelijkheid? Tot geweld of dreigementen tegen Europarlementsleden kwam het nog niet. Pikant is dat de Europese Chemische Industrieraad (CEFIC) tevergeefs probeerde publicatie van de strip te voorkomen, omdat de chemiesector in een kwaad daglicht wordt gesteld. De strip bevat nu een inlegvel, waarin staat dat het om een fictief verhaal gaat. Nog een pikant detail: in de Franse versie is de onder parlementsleden veel gehoorde kritiek op Straatsburg als tweede vergaderplaats van het parlement naast Brussel weggelaten.

In werkelijkheid was niet Irina Vega maar Alexander de Roo (GroenLinks) als rapporteur betrokken bij de waterrichtlijn. ,,De strip slaat wel ergens op'', zegt hij. Zo probeerde CEFIC volgens De Roo via een lobby bij christen-democraten te voorkomen dat hij parlementsrapporteur werd over het `witboek' (beleidsdocument) van de Europese Commissie over de chemiesector. De rapporteur is belangrijk, want hij moet het parlementsstandpunt voorbereiden. De Roo was volgens CEFIC te kritisch. De lobby bleef zonder succes. En dan is er nog het verhaal over zwavelvrije brandstof. Lobbyisten van de industrie vertelden aan Europarlementariërs dat de kosten te hoog waren om rendabel te kunnen produceren. Maar volgens De Roo ,,logen'' de lobbyisten. ,,Een christen-democratische collega was in voormalig Oost-Duitsland bij een Franse raffinaderij geweest waar zwavelvrije brandstof werd geproduceerd.''

Europarlementariërs doen hun werk in een kluwen van politieke krachten die elkaar voortdurend beïnvloeden. Bij de verdragen van Maastricht (1993) en Amsterdam (1997) kreeg het Europees Parlement medebeslissingsrecht op terreinen als milieu, transport, voedselveiligheid en interne markt. Ruim 60 procent van de Nederlandse wetgeving komt uit Brussel. Het Europarlement kan voorstellen van de Europese Commissie amenderen. Vakministers uit de vijftien lidstaten van de Europese Unie in Brussels jargon de `Raad' moeten met gekwalificeerde meerderheid een `gemeenschappelijke positie' bepalen. Als Europarlement en Raad niet op één lijn zitten, kunnen de parlementariërs in tweede lezing weer amenderen, al zijn dan meer stemmen nodig. Eventueel moeten Raad en Europarlement het via `conciliatie' eens worden, anders kan de Commissie met een nieuw voorstel komen.

Het lijkt erop dat het spel door de toegenomen macht van het Europarlement steeds harder wordt gespeeld. Regeringen oefenen soms zware druk uit op Commissie en Europarlement. Bedrijfsleven en non-gouvernementele organisaties laten zich evenmin onbetuigd. Europarlementariërs zijn niet ongevoelig voor beïnvloeding van hun `thuisland', want daar zitten ook hun kiezers. Al blijkt uit recent onderzoek dat de parlementsleden de laatste jaren minder `nationaal' stemmen, bijvoorbeeld in milieukwesties.

Volgens Nederlandse diplomaten moeten Haagse ambtenaren nog steeds ,,schroom'' overwinnen om nationale belangen bij het Europarlement te behartigen. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat, altijd een fel pleitbezorger van de Nederlandse transportbelangen, heeft er nog het minste last van. Ruim een jaar geleden werd een eigen ambtenaar bij de Transportcommissie van het Europarlement geplaatst. Haagse ambtenaren hebben altijd meer oog gehad voor de Raad. De Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging bij de EU zag zich genoodzaakt een `wegwijzer' voor Haagse ambtenaren te maken met basisinformatie over het Europarlement. Enkele diplomaten die de contacten met het Europarlement onderhouden bedrijven `zending' in Den Haag. En dat naast hun steeds intensievere lobbywerk in het Europarlement. Zij schrijven hun position papers over belangrijke onderwerpen niet alleen meer in de eigen taal voor de 31 Nederlandse Europarlementariërs maar soms ook in het Engels.

Sommige andere lidstaten gaan minder subtiel te werk als hun belangen op het spel staan. ,,Onlangs maakte ik mee dat de Oostenrijkse kanselier Schüssel persoonlijk met een Oostenrijkse Europarlementariër van de Transportcommissie belde'', zegt CDA'er Karla Peijs. De Oostenrijker kreeg opdracht de belangen van zijn land te verdedigen in het dossier van het vrachtverkeer door de Alpen. Regeringschefs hebben invloed, want zij kunnen politieke carrières maken en breken. Zo heeft de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, Ana de Palacio, volgens velen haar benoeming in hoge mate te danken aan haar `voorbeeldige' gedrag als Europarlementslid.

Ieke van den Burg (PvdA) kreeg onlangs als rapporteur over de EU-richtlijn voor uitzendarbeid de Britse minister Patricia Hewitt (Handel en Industrie) over de vloer, die kwam pleiten voor een veel liberaler regime voor uitzendbureaus. Toen de Britse minister vond dat ze onvoldoende haar zin kreeg, begon zij volgens Van den Burg een ,,koehandel'' met Duitsland. In ruil voor Britse steun bij de EU-richtlijn over vijandige bedrijfsovernames is Berlijn nu bezig de uitzendrichtlijn in de Raad te traineren.

Europese regelgeving is veel minder een zaak van ambtenaren dan in de lidstaten. Niet verwonderlijk, want de Europese Commissie heeft simpelweg minder ambtenaren dan de Nederlandse rijksoverheid. De Commissie heeft volgens velen van dit ogenschijnlijke nadeel een voordeel gemaakt door vroegtijdig alle belanghebbenden te consulteren. De Rotterdamse hoogleraar Rinus van Schendelen oordeelde al eens dat Europese regelgeving door deze werkwijze kwalitatief beter is dan Nederlandse. Stripheld Irina Vega zou het compliment graag in ontvangst hebben genomen. Wie wil weten hoe haar avonturen aflopen moet even geduld hebben. De Nederlandse versie van Troubled Waters verschijnt binnenkort onder de titel Het Wenende Water.

Op de Europese top 21 maart in Brussel wordt geëvalueerd wat er is terechtgekomen van de belofte van de top van Lissabon (2000) om de Europese economie in 2010 tot de meest dynamische ter wereld te maken.