Europa heeft altijd een probleem

In de kwestie-Irak zal Europa altijd verliezen, welk besluit de Verenigde Staten ook zullen nemen, meent I. Piepers.

In het opinie-artikel `Europa heeft probleem als VS bakzeil halen' (Opiniepagina, 21 februari) komt Rob de Wijk tot de conclusie dat Europa een probleem heeft als de Verenigde Staten afzien van een aanval op Irak en een diplomatieke oplossing zouden accepteren.

De Wijk beredeneert dat de VS een enorme deuk oplopen mocht het conflict alsnog diplomatiek worden opgelost. Europa zou dan een probleem hebben, omdat Europa nu eenmaal meer baat heeft bij een sterk Amerika. Een sterk Amerika kan volgens hem enige orde in de internationale betrekkingen scheppen, een zwak Amerika daarentegen zal tot chaos en nog grotere risico's leiden. Voorts stelt De Wijk vast dat de VS nu nog maar één optie zou resteren: een ultimatum aan het adres van Saddam Hussein, de Verenigde Naties én de NAVO.

Deze analyse is echter niet volledig, waardoor foutieve conclusies worden getrokken, en dat nog los van het feit dat vooralsnog juist een uitermate sterk Amerika tot chaos en grote risico's leidt. Het probleem voor Europa is namelijk dat het altijd een probleem zal hebben, ongeacht welk besluit de VS nemen.

Verder hebben de VS wel degelijk een andere en betere optie dan bedoeld ultimatum: een optie waarbij Europa de joker krijgt toegespeeld.

Mochten de VS beslissen tot een aanval op Irak, dan kan er sprake zijn van twee situaties: er is wel of geen goedkeuring verleend door de Veiligheidsraad. In beide gevallen loopt Europa schade op.

Indien de VS met instemming van de VN een aanval uitvoeren op Irak, dan hebben alsnog minimaal negen van de vijftien leden van de Veiligheidsraad daar hun goedkeuring aan verleend en is er bovendien geen veto uitgesproken door een permanent lid. Dit impliceert dat landen als Frankrijk, Rusland en China, en mogelijk ook Duitsland, een concessie hebben gedaan, die onvermijdelijk tot reputatieschade leidt. Een tactische terugtocht zonder kleerscheuren is echter niet meer mogelijk voor landen als Frankrijk en Duitsland. De relaties tussen de Europese landen zullen hierdoor verder worden verstoord, met alle gevolgen van dien voor de Europese Unie.

Mocht de aanval worden uitgevoerd zonder instemming van de Veiligheidsraad, dan wordt de VN gepasseerd. Daardoor zal de geloofwaardigheid en relevantie van de VN worden aangetast. Ook de NAVO en de EU zullen daardoor verder verdeeld raken.

Zoals gezegd rest volgens De Wijk Amerika gegeven de ontstane situatie nu nog maar één optie. Daar heeft hij gelijk in, met dien verstande dat dit niet de optie is die De Wijk formuleert: ,,zet niet alleen Irak, maar ook de Europeanen, Rusland en China voor het blok, stel een ultimatum aan de Veiligheidsraad en de NAVO''. Nog los van het feit dat voor de VS een dergelijk ultimatum precies het doel en de strekking van resolutie 1441 was, berokkent de VS zichzelf hiermee nodeloze publicitaire en politieke schade.

Er wordt voor tegenstanders van oorlog door een dergelijk ultimatum niet, zoals De Wijk beweert, een situatie gecreëerd waarbij instemming met een aanval op Irak de minst slechte keuze wordt. Dat ligt gecompliceerder, voor tegenstanders spelen ook ethische overwegingen een rol. Belangrijker nog is dat het niet in het belang van de VS is om een dergelijk `buigen én barsten'-ultimatum te presenteren dat per definitie zal terugslaan op de VS. De VS zullen bij een dergelijk ultimatum een aanval uitvoeren op Irak, met alle politieke en publieke verontwaardiging van dien, en bovendien nog worden beschuldigd van chantage en de facto `opheffing' van de VN en NAVO. Dat laatste kan worden voorkomen.

De beste optie voor de VS is namelijk een `buigen of barsten'-aanpak toe te passen. Dat betekent dat juist geen ultimatum aan de Veiligheidsraad en NAVO wordt gesteld op de wijze zoals De Wijk dat formuleert. Onder verwijzing van Resolutie 1441 en mogelijk een tweede resolutie kondigen de VS daarentegen aan een aanval uit te voeren op Irak ongeacht of de Veiligheidsraad instemt met die tweede resolutie. Door een dergelijke aankondiging wordt op `subtiele' wijze de keuze of de VN en de NAVO hun relevantie behouden mede bij een aantal Europese landen gelegd die zich tegenstander van een aanval op Irak hebben verklaard. Frankrijk en Duitsland krijgen door een dergelijke aanpak van de VS de rekening gepresenteerd van hun weinig coöperatieve opstelling. Met deze aanpak beperken de VS de schade voor zichzelf en maken Europa medeplichtig aan de `opoffering' van de VN.

Europa zal de joker krijgen. De `buigen of barsten'-optie van de VS betekent voor Europa altijd buigen én barsten: Europa is hoe dan ook slachtoffer van de Irak-kwestie en heeft dus altijd een probleem, niet alleen als de VS bakzeil halen.

Drs. I. Piepers is bedrijfskundige en gespecialiseerd in defensievraagstukken.