Enron aan de Zaan

JARENLANG WAS Ahold een van de meest bewonderde bedrijven van Nederland: een groot marktaandeel, actief in de hele wereld, mooie winst en een hoge koers. De voorzitter van de raad van bestuur, Cees van der Hoeven, was de eerste onder zijn gelijken. Als toplieden van het Nederlandse bedrijfsleven zich uitspraken over de vraag wie ze de beste in hun vak vonden, kozen ze hem. Maar aan alles komt een eind. De glans was er bij Ahold vorig jaar al af. Bij de presentatie van de cijfers over 2001 bleek dat die niet goed in overeenstemming konden worden gebracht met de Amerikaanse boekhoudkundige regels, een merkwaardig verhaal dat in de financiële wereld als een bom insloeg. Verder bleek vorig jaar dat Ahold zijn hand in Zuid-Amerika zwaar had overspeeld. Er volgden winstwaarschuwingen, koersdalingen en slechte kwartaalcijfers. In november kwam de bestuursvoorzitter onder vuur te liggen. Moest hij niet opstappen? Van der Hoeven miste de wijsheid om de eer aan zichzelf te houden en mocht van de commissarissen nog vijf jaar blijven.

Drie maanden later is het met hem gebeurd. Ahold waarschuwde vanmorgen dat de winst over 2002 aanzienlijk lager zal zijn dan eerder verwacht. En dat was niet alles. Er zijn ernstige onregelmatigheden ontdekt bij de boekhouding van een Amerikaans en Argentijns dochterbedrijf. De inkomsten bij de Amerikaanse Ahold-dochter blijken minstens 500 miljoen dollar lager uit te komen, waardoor de financiële verklaringen over 2000 en 2001 en de voorlopige cijfers voor 2002 niet meer kloppen. Cees van der Hoeven en het bestuurslid dat verantwoordelijk is voor Aholds financiën, Michiel Meurs, zullen het detailhandelsconcern verlaten. De voorlopige leiding komt in handen van de voorzitter van de raad van commissarissen, Henny de Ruiter.

RAMPZALIGER NIEUWS voor een internationaal gerespecteerd bedrijf als Ahold had er niet kunnen zijn. In de rij boekhoudschandalen van ondernemingen die tot nu toe ver buiten Nederland lagen, zoals de Amerikaanse bedrijven Enron, Arthur Andersen en WorldCom, kan met ingang van vandaag Ahold worden opgenomen. Zeker Amerikaanse beleggers zullen het er niet bij laten zitten. De reikwijdte hiervan is nauwelijks te overzien, maar zal hoe dan ook groot zijn. Het treft allereerst het Zaanse concern zelf, dat tot in detail zal moeten onderzoeken wat er precies is fout gegaan en of er sprake is geweest van nalatigheid, overmoed, gerommel of zelfs fraude, en op welke plekken. Dan is de voor de hand liggende vraag hoe het kan dat Aholds accountants – Deloitte & Touche – niets hebben opgemerkt in de jaarstukken over 2000 en 2001. Of zijn ze misschien bedot? En tot slot moeten de toezichthouders, de raad van commissarissen, bij zichzelf te rade. Hoe is het mogelijk dat nog tot in november de president-commissaris die nu tijdelijk de dagelijkse leiding krijgt, De Ruiter, bestuursvoorzitter Van der Hoeven ostentatief de hand boven het hoofd hield? Kritiek op hem deed De Ruiter af als ,,gezeik''. Hij was de ,,beste man'' om het concern te leiden. In retrospectief kan de conclusie slechts luiden dat De Ruiter en zijn medecommissarissen grote miscalculaties hebben gemaakt. Zij zullen zich op hun positie moeten beraden.

AHOLDS BOEKHOUDSCHANDAAL overtreft verre het vertrek van Van der Hoeven. Hij heeft ontegenzeggelijk zijn verdiensten gehad, maar dat het zo uit de hand heeft kunnen lopen, moet hem zwaar worden aangerekend. Het aankoopbeleid, de boekencontrole en risicoanalyse (Argentinië) zijn letterlijk geen cent waard gebleken. Het is een triest unicum dat een Nederlands bedrijf de cijfers met terugwerkende kracht over drie achtereenvolgende jaren moet herzien. Het gaat er nu om schoon schip te maken en de schade, die al immens is, zo beperkt mogelijk te houden. Ervaring leert dat alleen grondig onderzoek en volledige openheid van zaken soelaas bieden. Aandeelhouders, banken, beleggers en het personeel hebben er recht op. De klap van `Ahold-gate' zal lang nadenderen. Van der Hoevens vertrek is nog maar het begin.