De grotemensenwereld van Haaksbergen

Haaksbergen gaat als eerste kleine gemeente preventief fouilleren. In de Twentse gemeente worden bijvoorbeeld geregeld gasalarmpistolen in beslag genomen. De burgemeester: ,,Wij zijn een voorloper, daar ben ik van overtuigd.''

Er is weinig wat Haaksbergen bindt met Rotterdam. Haaksbergen (24.000 inwoners) is geen wereldstad, maar een rustige provincieplaats in Twente, tien kilometer ten zuiden van Enschede. Een gemeente waar de kroegen zich gegroepeerd hebben rond de kerk op het marktplein en één slot op de fiets nog meer dan voldoende is.

Haaksbergen kent geen Tarwewijk, waar zich tientallen incidenten met vuurwapens, slag- of steekwapens hebben voorgedaan. En sportpark Scholtenhagen, de thuishaven van de plaatselijke voetbaltrots HSC, lijkt in de verste verte niet op De Kuip. Haaksbergen kent wel een drugsprobleem, maar dan doelt men op jongeren die openlijk op straat blowen.

Toch neemt Haaksbergen, in navolging van Rotterdam (en inmiddels ook Amsterdam, Utrecht, Heerlen en Groningen) in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) de mogelijkheid op om preventief te fouilleren. Een burgemeester kan dan zonder tussenkomst van de gemeenteraad een straat of wijk tot veiligheidsrisicogebied aanwijzen en, na toestemming van de officier van justitie, iedereen laten fouilleren op het bezit van wapens.

Van een veiligheidsrisicogebied is sprake als er een reële angst is voor geweldsdelicten en dreigingen met (vuur)wapens. Toen de Tweede Kamer vorig najaar instemde met de wetswijziging, bedoeld om het wapenbezit en -gebruik terug te dringen, werd in het bijzonder gedacht aan wijken met drugsoverlast, drukke uitgaansgebieden en grote sportmanifestaties.

Al die situaties kent Haaksbergen niet, geeft burgemeester K. Loohuis (PvdA) toe. Het preventief fouilleren noemt hij `een zwaar middel', maar omdat de gemeente toch de APV moest aanpassen, vindt hij het beter het zekere voor het onzekere te nemen. Loohuis: ,,Je kunt het wel in het belachelijke trekken, maar ik verzet me tegen het beeld dat in een kleine gemeente als Haaksbergen niets gebeurt.''

De criminaliteit, die zich lange tijd concentreerde in de grotere steden, vindt volgens de burgemeester steeds meer haar weg naar het platteland. Hij spreekt over een `wegdrijf-effect'. Niet alleen merkbaar bij bijvoorbeeld woninginbraken, maar ook bij wapenbezit. Er worden in Haaksbergen geregeld gasalarmpistolen in beslag genomen, terwijl nog niet eens zo heel lang geleden bij iemand een Smith & Wesson-pistool in de tuin werd gevonden. Loohuis: ,,Dit is ook de grotemensenwereld.'' Volgens politiechef L. Lodder is Haaksbergen niet crimineler dan vergelijkbare andere gemeenten. Het besluit om preventief te kunnen fouilleren noemt hij ,,een verstandige zet'', met het oog op toekomstige ontwikkelingen. Op dit moment zijn bij de politie geen situaties bekend die preventief fouilleren rechtvaardigen. Gevraagd naar denkbeeldige situaties waarin het preventief fouilleren van pas zou komen, noemt burgemeester Loohuis een ,,heel groot evenement'' of een ,,criminele club die een zaal huurt''.

De gemeenteraad stemt woensdag waarschijnlijk zonder voorbehoud in met het voorstel. ,,Het is wel een beetje schieten met een kanon op een mug'', zegt fractievoorzitter H. Noordink van de PvdA, maar tegelijkertijd willen hij en de andere fractievoorzitters er ,,geen halszaak'' van maken. ,,Er zijn andere punten om politiek over te steggelen.'' Zoals een aanlijnplicht voor honden in het buitengebied.

Ook de bevolking ligt er niet wakker van. Als inwoners al van het voornemen gehoord hebben, maken ze er geen probleem van. ,,Het is hier rustig en dat willen we zo houden'', bromt de sigarenboer. De vrouw die achter de bar staat van het plaatselijke Grand Café denkt dat het fouilleren direct succes zal hebben. ,,Er zijn veel mensen met messen in Haaksbergen.''

Slechts een enkeling maakt bezwaar. ,,Ik zou het toch als een inbreuk op mijn privacy ervaren'', zegt een jonge vrouw. Haar moeder ziet dat probleem niet zo. ,,Als je niets te verbergen hebt, is er toch niets aan de hand?''

Burgemeester Loohuis noemt de ethische discussie over dit onderwerp ,,typisch Nederlands''. ,,Hebben we dit eenmaal in de wet geregeld, gaan we er weer over discussiëren.'' Toch vinden veel andere gemeenten, zoals het naburige Hengelo, preventief fouilleren te ver gaan. Het vergroot de onveiligheidsgevoelens en stigmatiseert groepen inwoners en buurten. Ietwat overdreven, vindt Loohuis: ,,Je moet de emoties rond dit onderwerp vergeten. Ik wil alleen mijn bevolking kunnen beschermen. Wat is daar mis mee?'' Hij benadrukt dat het een puur technische mogelijkheid is, vergelijkbaar met het verbod om langer dan drie dagen een caravan op de openbare weg te stallen. ,,Dat betekent ook niet dat er hier overal in de straten caravans staan.'' En het preventief fouilleren is ook nog eens met allerlei juridische waarborgen omkleed. ,,Het beeld dat iedereen die over het marktplein loopt en er een beetje verdacht uit ziet met zijn handen tegen de kerk wordt gezet is onjuist.''

Twee niet nader genoemde kleine gemeenten, met 11.000 en 13.000 inwoners, hebben de Vereniging Nederlandse Gemeenten informatie over preventief fouilleren gevraagd. Volgens Loohuis zullen meer kleine gemeenten volgen. ,,Wij zijn een voorloper, daar ben ik van overtuigd.''

Behalve de mogelijkheid tot fouilleren biedt de APV ook een mogelijkheid om het `drugsprobleem' in Haaksbergen aan te pakken. Als blowende jongeren overlast veroorzaken, kan het roken verboden worden. Het idee? Dat is opgedaan in Rotterdam.