Ook Europese vrouwen willen naar Athos

Bijna duizend jaar lang leven de monniken op het Griekse schiereiland Athos zonder de aanwezigheid van vrouwen. In 1046 namen zij het door de Byzantijnse keizer bekrachtigde besluit, wezens van het vrouwelijk geslacht en ook baardeloze knapen te weren om zich geheel zonder afleiding te kunnen wijden aan datgene waar zij zich voor de rest van hun leven aan hadden gebonden: voorbereiding op de dood in gebed en meditatie.

Tot voor kort vond men zelfs geen kippen en andere vrouwelijke dieren van enige omvang op het bosrijke schiereiland in het noordoosten van Griekenland – dus ook geen eieren, hetgeen er toe leidde dat veel monniken aan eiwittekort leden. De Maagd Maria is de enige van haar geslacht die er mag komen: zij vertoeft bij voorkeur op de stijle, 2.030 meter hoge top van de Athosberg.

Dit alles wordt nu als strijdig met de gelijke rechten van de vrouw aangevochten in het Europese parlement, iets waartoe alweer enkele jaren geleden de Nederlandse sociaal-democratische afgevaardigde Joke Swiebel het initiatief heeft genomen. Op Europese topconferenties hebben twee vrouwelijke Scandinavische ministers de zaak al eens aangezwengeld.

Onlangs kwam het tot een groot succes: een meerderheid van 274 tegen 269 stemmen in het Europese Parlement sprak zich voor het eerst tegen de gewraakte beperkingen uit. Het Europese Parlement beslist er weliswaar niet over, maar de Europese volksvertegenwoordiging gaf op deze wijze toch een belangrijk signaal af.

Van de Griekse delegatie in het Europees Parlement stemden slechts drie van de veertien afgevaardigden met de meerderheid mee. Een van hen was Anna Karamanou, een parlementariër die zich al eerder bij haar Nederlandse partijgenoot had aangesloten en in haar eigen land een actie tegen het ávaton – zo heet het gebod – voert. De andere elf parlementariërs stemden tegen of onthielden zich van stemming.

Door tegen te stemmen verwierpen zij ook de klachten over 134 andere `inbreuken op de mensenrechten in Europa', want het gold hier een globaal rapport dienaangaande. Zo zwaar tillen veel Grieken aan wat zij beschouwen als een aantasting van een unieke situatie, die is vastgelegd in de Griekse grondwet en die ook met zoveel woorden is vermeld in het toetredingsverdrag met de Europese Unie in 1979 en nog eens werd bevestigd in het Verdrag van Amsterdam.

Maar de argumenten van de voorstanders van handhaving van het ávaton gaan verder dan het louter formele. Waarom uitgegaan van de mensenrechten van de vrouwelijke bezoekers, en niet van de monniken zelf, die voor deze levenswijze hebben gekozen?, zo stellen zij. Het hele schiereiland is particulier bezit van de twintig kloosters, en het binnenkomen van ongewenste bezoekers zou niets meer of minder betekenen dan huisvredebreuk. Bestaan er ook niet vrouwenkloosters en vrouwencafés waar geen mannen mogen komen?

Gewezen wordt op dergelijke situaties in Japan en India, terwijl historici komen met verwijzingen naar heilige tradities uit de oudheid. Er zou ook kunnen worden gerefereerd aan de Staatkundig Gereformeerde Partij (SGP) in Nederland, die geen vrouwelijke parlementariërs wenst.

Vrouwelijke schrijvers van de vele ingezonden brieven betogen dat zulke restricties niet mogen gelden voor een gebied van vierhonderd vierkante kilometer. Het verbod zou trouwens zijn voortgekomen uit `minachting en kleineren van de vrouwen', iets waar men zich in het huidige tijdsgewricht niet meer bij kan neerleggen.

Een andere inzender meent te weten dat keizer Constantijn IX, het verbod juist heeft ingesteld om vrouwen, die door de vele monniken werden lastig gevallen, te beschermen. ,,Het gaat niet alleen om toerisme'', schrijft weer een ander, ,,waarom vrouwelijke wetenschappers geweerd uit de rijke bibliotheken van de kloosters, waartoe nu alleen mannen toegang hebben?'' Daarvoor hebben alle bezoekers van de kloosterrepubliek een vergunning – diamonitirion – nodig, hetgeen het besloten karakter van de gemeenschap onderstreept.

De Griekse minister van Cultuur, Evángelos Venizélos, heeft met niet mis te verstane bewoordingen partij gekozen voor het protest van het Athos-bestuur en ook weer geponeerd dat men de gevoeligheden en de eigen aard van de ruim 1.200 monniken op het schiereiland moet respecteren. De pas gekozen burgemeester van Athene, Dora Bakoyanni is hem bijgevallen. Zij is momenteel de populairste politicus van Griekenland.

Het dagblad To Vima stelde een hele pagina ter beschikking van een andere vrouw, Stella Tsartsára, adviseur bij de Europese Unie voor ontwikkelingsprojecten. Zij schreef een open brief aan Joke Swiebel onder de kop `Waarom ik nooit naar Athos zou gaan'. Maar voorvechtser Anna Karamanou heeft eigen aanhangers.

    • F.G. van Hasselt