Kolkende dieptes en hoge hemels

Op het eerste gezicht leek het Concertgebouworkest een perfect programma te hebben samengesteld. De componist Olivier Messiaen was de leraar van dirigent George Benjamin, die zijn eigen muziek liet horen èn ook de leraar was van Robin de Raaff, van wie een stuk ging. Met de uitvoering van Atmosphères van Györgi Ligeti waren drie generaties vertegenwoordigd. Maar echt perfect zou het pas zijn geweest als tussen Messiaen en Ligeti de geharnaste avant-garde uit de jaren vijftig niet zou hebben ontbroken.

Dat avant-gardisme was woensdagavond te beluisteren tijdens de Rotterdamse Muziek Biënnale in een ongeëvenaarde uitvoering door Ralph van Raat en Claire Edwards van Stockhausens Kontakte voor elektronische klanken, piano en slagwerk (1959/1960). Je begrijpt de opwinding van Stockhausens ontdekking dat de dingen zich niet afspelen in de tijd maar dat elke klank zijn eigen tijd bezit. Het grote verschil tussen deze Stockhausen en zijn bovengenoemde opvolgers schuilt echter vooral in een roekeloze inzet en een onaflaatbare intensiteit. Kontakte is als een draaikolk die je mee de diepte in sleurt, of je wilt of niet.

Messiaens Et exspecto, haast meer ritueel dan muziek, wijst streng omhoog naar de hemel waar de wolkenvelden van Ligeti's Atmosphères onbewogen voorbij glijden, wisselend belicht door zonnestralen. Met Robin de Raaffs Concerto for Orchestra, reeds bij het Residentie Orkest gespeeld, belanden we duidelijk op aarde, al was het maar door de omlijsting door de zware fagotten en donkere tuba's.

Benjamins Sudden time (1989-1993) probeert daar weer van los te komen, aanvankelijk in moeizaam opgebouwde, meteen weer afbrekende climaxen. Uiteindelijk lukt het toch om de gewenste sfeer te bereiken in de fluiten, die slierten van kleurige zeepbellen blazen, opgevangen door een ijle altviool. Bovendien verwijst Benjamin in het citaat ,,It was like sudden time in a world without time'' naar Stockhausens idee dat buiten de dingen om de tijd niet bestaat. Een verdere vergelijking is zinloos, het is het verschil tussen meegesleurd worden en transparant zweven.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. George Benjamin. Gehoord: 20/2 Concertgebouw Amsterdam. Radio 4: 23/3.