`Er komt nooit een eind aan'

Orlove Polje, een dorp in Noord-Bosnië. Documentairemaker Vuk Janic volgde een jaar lang twee bewoners, de hoogbejaarde Pero en zijn vrouw Zorka. Het dorp werd tijdens de oorlog door Bosnische Serviërs verwoest en de Bosnisch-Kroatische dorpelingen vluchtten naar Kroatië. Pero en Zerka, zelf Serviërs, bleven met vier varkens en veel katten achter in een ruïneus dorp zonder elektriciteit en stromend water.

In de lente van 2001 keren de Bosnische Kroaten terug en wordt het bejaarde stel wantrouwend bejegend. Ze hebben ,,gekozen voor de vijand'', weten de buren. In de zwaar beschadigde kerk wordt een openluchtmis voor de komende oogst gehouden. De huizen worden opgebouwd en de bewoners van Orlove Polje pakken de draad van hun leven weer op.

Voor zijn verwoeste huis pinkt een man een traan weg, verwijst naar het welvarende verleden, en illustreert dit met een videoband uit 1990. De band laat zien dat de Kroaten, Serviërs en moslims toen in harmonie met elkaar leefden. Een schijnharmonie. ,,Verraad en bedrog, het is de mentaliteit van de Balkan'', verzucht Ivo Pejakovic. De Kroaat is door de oorlog zijn vrouw, na een huwelijk van 22 jaar, kwijtgeraakt (,,Toen de oorlog begon ging mijn vrouw bij haar broer wonen. Na zeven maanden ben ik er ook heengegaan. Ik merkte dat ik niet welkom was.'') en hij heeft zijn zoon verloren. Over het verleden wil hij niet te veel praten. ,,Je moet vergeten, anders lijd je te veel.''

Documentairemaker Vuk Janic vluchtte ten tijde van de oorlog in Bosnië van Sarajevo naar Nederland. Hij maakte drie jaar geleden naam met de documentaire Het laatste Joegoslavische elftal waarin de desintegratie van Joegoslavië werd gesymboliseerd door het uiteenvallen van het nationale elftal. Eindspel is opgebouwd uit impressionistische beelden, kaarsen, een zaklamp, en observaties van een oude man die met een transistorradio speelt.

Orlove Polje is door de Serviërs vernield, zegt Pero, omdat het Kroatische leger eerder had huisgehouden in een Servisch dorp. ,,Ze hebben de mensen allemaal laten verdwijnen. Ze hebben zelf het Servische kerkhof omgeploegd. Als je iets uitlokt, krijg je later het mes in je rug. Er komt nooit een eind aan.''

Dokwerk: Eindspel, NPS, Ned.3, 22.40-23.40 uur