Elkaars buik betasten moet, moslim of niet

De Rotterdamse faculteit geneeskunde heeft regels opgesteld over blote armen en hoofddoekjes.

. Ted Splinter, oncoloog en onderwijsdirecteur van de Rotterdamse medische faculteit, stroopt zijn mouwen op tot halverwege zijn bovenarm. ,,In de operatiekamer gaan de armen tot hier bloot. Ook de armen van moslimstudentes.'' De hoofddoek mag op blijven in de operatiekamer. Splinter: ,,Dat belemmert mij niet, het geeft geen enkele aanstoot. En het hoeft ook niet af om hygiënische redenen. Hoofddoeken worden vaker gewassen dan de petten en sikken waar andere studenten soms mee rondlopen.''

Het Erasmus Medisch Centrum heeft dit studiejaar voor het eerst regels en richtlijnen opgenomen in het examenreglement waaraan alle studenten, ongeacht hun afkomst of geloof, zich moeten houden. De regels zijn opgesteld door de werkgroep interculturalisatie, waarin zeven moslimstudenten zaten – drie jongens, vier meisjes – onderwijsdirecteur Ted Splinter en medisch psycholoog Benno Bonke.

,,Wij zijn de voortrekkers'', zegt Splinter. De Erasmusuniversiteit is een echte grotestadsuniversiteit, en dat is volgens hem te merken aan de studentenpopulatie. Van de 1.700 medicijnenstudenten is inmiddels 65 procent vrouw, en 26 procent allochtoon. ,,Een gigantische verandering'', zegt Splinter, ,,met grote gevolgen voor het onderwijs''.

Sommige moslimstudenten beriepen zich op hun geloof om vrijstelling te krijgen voor onderdelen van de studie. Meisjes weigerden hun buik te ontbloten tijdens practica waarbij studenten op studenten oefenen. Of ze weigerden een mannelijke patiënt te onderzoeken. Er ontstond, zegt Splinter, geharrewar. De ene docent gaf toe, de ander niet. En dat moest afgelopen zijn. De regels die nu op papier staan, zijn een compromis, zegt Splinter, van wat wij eisen en wat voor hen acceptabel is.

Een eis is dat studenten op elkaar oefenen. Splinter: ,,Een groep moslimmeisjes kwam massaal in opstand. Hun geloof stond hun niet toe zich te ontbloten. Sorry, zeggen wij dan, het moet. We komen ze tegemoet met extra kamerschermen, kleine groepjes en voldoende docenten van beide geslachten.''

Als ze blijven weigeren, krijgen ze geen diploma van de Erasmus Universiteit. Splinter: ,,Dan geldt voor hen hetzelfde als voor de student die door een hersenbloeding een lamme rechterhand kreeg. Tegen hem zei ik: of je wordt linkshandig, of je gaat wat anders doen.''

Medisch psycholoog Benno Bonke vergelijkt het met gewetensbezwaarden die worden opgeroepen voor de militaire dienst. ,,Je kunt niet zeggen: ik heb gewetensbezwaren, dus ik doe het niet. Een student moet met goede argumenten komen.'' Iemand die zich vreselijk schaamt voor een litteken op zijn bovenlichaam kan in aanmerking komen voor dispensatie. Een speciaal aangestelde vertrouwensarts – een vrouwelijke internist – beoordeelt, soms na lichamelijk onderzoek, of de bezwaren van een student redelijk zijn. Een simpel `het mag niet van Allah' is geen argument. [Vervolg MOSLIMARTSEN: pagina 2]

MOSLIMARTSEN

'Bijna iedereen heeft last van gêne'

[Vervolg van pagina 1] Ook de blote-armenkwestie in de operatiekamer is opgelost. Splinter: ,,De studentes hebben mij verzekerd dat Mohammed in de koran zegt dat ze sommige regels in de uitoefening van hun beroep mogen laten varen.'' En ook over de hoofddoek is duidelijkheid. Dat mag. Splinter: ,,Ze hebben mij heftig verzekerd dat hun hoofddoek niet bedoeld is om hun geloof uit te dragen. En dan vind ik het best. Een priester moet zijn kazuifel uit doen, maar opereren met alleen een wit boordje mag.

Veel islamitische studenten medicijnen zijn lid van de multiculturele studentenvereniging Avi Cenna. Zij waren deze week onbereikbaar voor commentaar over de nieuwe regels. Een vierdejaarsstudente medicijnen, Turks en moslim, wil er anoniem wel wat over zeggen. Maar, zegt ze voorzichtig, mijn mening is misschien niet representatief voor alle moslimstudenten. Lichamelijk onderzoek is voor haar niet een heel groot probleem. Niet groter dan het voor niet-moslims is. ,,Bijna iedereen heeft last van gêne.'' Zij kon haar groepje medestudenten tijdens practica goed uitleggen wat ze wel en niet wil en waarom. ,,En er waren kamerschermen, dat was een mooie oplossing.'' Maar toen er steeds meer moslimstudenten kwamen, kwam er wel meer onduidelijkheid. ,,Niemand wist precies wat nou moest en wat niet.'' Er was, zegt zij, behoefte om `een lijn neer te zetten'. En die is er nu.

Begin deze week berichtte The Times dat de Engelse Raad van rectoren van de medische instituten constateerde dat artsenopleidingen steeds vaker moslimstudenten weigerden aan te nemen. In twintig jaar tijd is het aantal moslimstudenten medicijnen in Engeland gestegen van 10 naar 33 procent en dat zou volgens de rectoren ongewenste invloed hebben op het Britse onderwijs. Studenten zouden, om geloofsredenen, weigeren deel te nemen aan colleges over abortus, euthanasie, kunstmatige inseminatie en geslachtziektes, die zij beschouwen als de straf van god en dus niet wensten te behandelen.

In Nederland is dat ondenkbaar, zegt onderwijsdirecteur Splinter. De Engelsen hebben dit probleem aan hun eigen wet te danken, zegt hij. ,,Van oudsher kennen de Engelsen medische zorg voor Britten en voor de Commonwealth. De superieure blanke artsen wilden graag het recht hebben de behandeling van zwarte patiënten te weigeren. En zo ontstonden er ook gekleurde medische scholen. In de wet is opgenomen dat als een meerderheid – hoogleraren of studenten – een behandeling weigert uit te voeren, dat die niet wordt opgenomen in het curriculum. En daar maken de Engelse moslimstudenten nu gebruik van.''

Wat Nederlandse artsen tijdens hun studie moeten leren – de zogeheten einddoelen – ligt vast in een `raamplan' dat is opgenomen in de wet BIG, waarin staat wat alle artsen moeten kennen en kunnen. Wetenschappelijk directeur Th. ten Cate van het onderwijsinstituut van medische faculteit in Utrecht is ook voorzitter van de commissie die die einddoelen opstelt. Hij zegt het zo: gewetensbezwaren hebben mag, zolang het maar niet in strijd is met de einddoelen. En: een arts is niet verplicht een behandeling uit te voeren, maar moet wel geleerd hebben over die behandeling. Een arts is dus niet verplicht een abortus uit te voeren, maar moet wél weten wat het is, weten dat de patiënt recht heeft op de behandeling en weten naar wie de patiënt kan worden doorverwezen. Een arts moet in staat zijn patiënten van beide geslachten te onderzoeken. En zo staat het ook expliciet in het examenreglement van de Erasmusfaculteit. Onderwijsdirecteur Splinter: ,,Dus alle studentes moeten een meneer kunnen onderzoeken, ook al zullen ze dat als ze eenmaal arts zijn misschien nooit meer doen.'' Ook de Turkse studente vindt die regel terecht. ,,Ik ben straks arts. Als ik iemand bloedend op straat zie liggen, moet ik kunnen helpen. Ook als het een man is.'' Onderwijs over geslachtsziekten overslaan is ondenkbaar. Aids is in een stad als Rotterdam zo'n veel voorkomende geslachtziekte, zegt Splinter, dat de behandeling ervan aan de Rotterdamse universiteit een wezenlijk onderdeel van de studie is. ,,We kunnen geen afzonderlijke opleiding geven aan een afzonderlijke groep mensen. We leiden moslims niet op tot moslimartsen, maar tot artsen die elke hulpvraag adequaat kunnen beantwoorden.''

Aan de medische faculteit van de Vrije Universiteit in Amsterdam is hooguit tien procent van de 1.700 studenten allochtoon, zegt directeur Marjan Verweij van het onderwijsinstituut. ,,Af en toe zijn er problemen. Studenten die geen onderzoek willen uitvoeren of zelf willen ondergaan. Tot nu toe hebben we het met een goed gesprek kunnen oplossen. Maar het zou mij niet verbazen als dat vandaag of morgen niet meer lukt.'' De regels van het Erasmus Medisch Centrum vindt Verweij `een goed idee'. ,,Dat geeft iedereen duidelijkheid.''

Aan de Maastrichtse medische faculteit zijn er niet zo heel veel moslimstudenten, denkt directeur Albert Scherpbier van het onderwijsinstituut geneeskunde. In elk geval zijn er voor hen geen speciale regels, en daar is ook geen behoefte aan, zegt hij. ,,Wij gaan ervan uit dat onze studenten volwassen mensen zijn. De vakken zijn niet verplicht. Wil iemand niet meedoen aan een practicum of geen mensen van het andere geslacht onderzoeken en alles leren uit de boeken. Prima. Maar ze krijgen er wel een toets over. Hoe ze voor die toets hebben geleerd, is niet ons probleem.'' Aan de Groningse medische faculteit zijn niet of nauwelijks moslimstudenten, zegt adjunct-directeur Rob Hiemstra van het onderwijsinstituut. Maar in de Groningse studiegids zijn wel dezelfde regels opgenomen als in Rotterdam. ,,We begrepen dat er aan de Rotterdamse faculteit nogal wat problemen waren. Daar hebben ze de regels ingevoerd om de problemen te bestrijden. Wij dachten: dan nemen wij ze vast op om problemen in de toekomst te vermijden.''