Een tragische ontvoeringsverjaardag in Colombia

Morgen is het een jaar geleden dat Ingrid Betancourt werd ontvoerd tijdens haar campagne voor het presidentschap van Colombia.

Ze zitten buiten aan een picknicktafel in de Colombiaanse jungle. De campagneleidster Clara Rojas kijkt angstig terwijl de kandidate voor het presidentschap van Colombia Ingrid Betancourt het woord voert. Op de inmiddels negen maanden oude video-opname ogen beide vrouwen sterk vermagerd. Het is het laatste teken van leven dat van hen is vernomen. Morgen is het een jaar geleden dat ze werden ontvoerd door de rebellenbeweging FARC, de gewapende revolutionaire strijdkrachten van Colombia.

Gemiddeld iedere drie uur wordt er in Colombia iemand gekidnapt. De ontvoeringsindustrie is na drugs de belangrijkste bron van inkomsten voor rebellenbewegingen in dit Zuid-Amerikaanse land. De 41-jarige Betancourt, senator en moeder van twee kinderen, ijverde als geen ander tegen de drugshandel en corruptie in haar land. Ze protesteerde tegen het gruwelijke geweld van groeperingen die zeggen op te komen voor de armen maar – zo schrijft ze in haar boek Woede in het hart – ,,niets anders zijn dan misdadigersbenden die ons land te vuur en te zwaard verwoesten''.

Die kritiek en haar prominente positie werden haar fataal maar maakten haar ook tot het boegbeeld van de vele duizenden die de afgelopen jaren in Colombia zijn ontvoerd. Als vorm van steunbetuiging is Betancourt het afgelopen jaar in 461 steden benoemd tot ereburgeres.

Op ruim zestig locaties in de wereld, ook in Amsterdam, worden morgen manifestaties gehouden om aandacht te vragen voor Betancourt en haar lotgenoten. Liduine Zumpolle, van vredesbeweging Pax Christi, schat dat Colombiaanse rebellengroepen de laatste acht jaar alleen al een slordige vijftienhonderd miljoen dollar hebben verdiend aan het afpersen van Europese bedrijven en aan het innen van losgelden die gemoeid waren met het ontvoeren van onder meer zo'n negentig Europeanen. ,,Dat is aanmerkelijk meer geld dan de totale ontwikkelingshulp die Europa geeft aan Colombia.''

Zumpolle heeft eergisteren samen met de voorzitter van de Netherlands Latin American Business Council, J. Bestebreurtje, op het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken gepleit voor een meer eenduidig Europees beleid dat als uitgangspunt heeft nooit losgeld te betalen bij ontvoeringen. ,,Het bedrijfsleven vindt dat landen van de Europese Unie niet alleen maar obligate woorden van afkeuring moeten uitspreken maar ook daadwerkelijk meer solidariteit moeten tonen.''

Bestebreurtje pleit voor een meldplicht bij ontvoeringen. Mensen en bedrijven die worden afgeperst, moeten worden verplicht justitie in te schakelen om te voorkomen dat ze al te makkelijk worden gechanteerd door ontvoerders. ,,Alle Europese landen zouden één lijn moeten volgen als ze worden geconfronteerd met de kidnap van een landgenoot.'' Een totaal verbod op het betalen van losgeld zou ideaal zijn maar is in de praktijk nauwelijks realiseerbaar. ,,Ik heb mijn vrouw ook gezegd nooit iets te betalen als ik zou worden gekidnapt maar ik vermoed dat ze in dat geval toch onmiddellijk een extra hypotheek neemt om me te kunnen vrijkopen.''

De Colombiaanse ambassadeur in Nederland en voormalig rechter in het Colombiaanse constitutionele hof, Vladimiro Naranjo Mesa, vindt dat de Europese Unie op het terrein van de terreurbestrijding een aanmerkelijk grotere bijdrage zou kunnen leveren. ,,Colombia vecht al tientallen jaren praktisch alleen tegen de handel in drugs die onder andere in Europa worden geconsumeerd. Duizenden politiemensen, magistraten en burgers zijn hierbij omgekomen '', aldus Naranjo. De ambassadeur plukt vervolgens een brief van zijn bureau waarin wordt aangekondigd dat de EU tarieven op de import van bloemen uit Colombia verhoogt. ,,Zoiets helpt ook niet.''

Zumpolle onderschrijft zijn opvatting. De FARC-groepering is vorig jaar weliswaar door de EU geplaatst op de zwarte lijst van terroristische groeperingen maar dat heeft praktisch nog geen effect gesorteerd. De plicht om financiële tegoeden van de FARC te confisceren heeft in Europa, waar de FARC vermoedelijk kapitaal heeft gestald, nog niet tot concrete maatregelen geleid.

,,De politie zou ook meer middelen moeten krijgen om het professionele netwerk van Colombiaanse kidnappers in kaart te brengen. Leden van de FARC kunnen vaak nog ongemoeid door Europa reizen. Er is geen actief vervolgingsbeleid'', zegt Zumpolle. De FARC onderhoudt bijvoorbeeld warme banden met terreurbewegingen als de IRA en ETA in Europa. De Colombiaanse regering gaat er ook van uit dat de FARC dankzij training van Europese rebellen in staat was eerder deze maand een bomaanslag te plegen op de privé-club El Nogal in de hoofdstad Bogotá waarbij 35 mensen om het leven kwamen en meer dan 160 mensen gewond raakten.

De Colombiaanse regering maakte deze maand bekend een commissie in te zullen stellen die over de bevrijding van Betancourt mag onderhandelen met de Farc. De senator maakt deel uit van een groep van zo'n zeventig gegijzelden die de Farc wil ruilen voor enkele honderden in Colombia gedetineerde rebellen. Onder de gegijzelden zitten congresleden, twee voormalige ministers en de hele gemeenteraad van Cali. Zumpolle acht de kans groot dat Betancourt niet meer in leven is. Zij is praktisch de enige politieke gegijzelde van wie al maandenlang geen teken van leven meer is ontvangen.

Informatie over Betancourt en de manifestaties op: www.betancourt.info