De achterkant van Lady Liberty

Fictie over New York is een parade van mislukte levens en vermorzelde individuen, schrijft Pieter Steinz in deel 8 van zijn serie over lezen op locatie.

`If you can make it there, you'll make it anywhere' zong Frank Sinatra in `New York, New York'. En ook op schrijvers heeft de stad aan de East River enorme aantrekkingskracht uitgeoefend. Sinds Washington Irving onder het pseudoniem Diedrich Knickerbocker een satirische blik op Manhattan wierp in The History of New York (1809), hebben honderden schrijvers de stad vereeuwigd – van Henry James tot Martin Amis en van Franz Kafka (Amerika) tot Arnon Grunberg.

De meeste schrijvers gebruikten New York alleen als decor, zoals Herman Melville, die zijn absurdistische korte verhaal `Bartleby' (over een principieel onwillige kantoorklerk) situeerde in het Wall Street van 1850; of de dichter Hart Crane, wiens lange gedicht The Bridge (1930) de Brooklyn Bridge als uitgangspunt nam voor een episch overzicht van de Amerikaanse cultuur. Anderen, zoals Tom Wolfe en Saul Bellow, verknoopten de lotgevallen van hun personages zodanig met de stad dat ze bij elkaar zijn gaan horen als Leopold Bloom en Dublin of Quasimodo en Parijs. En één schrijver, de modernist John Dos Passos, maakte New York tot middelpunt, of zelfs hoofdpersoon, van een roman: in Manhattan Transfer (1925) gaf hij door middel van advertentieteksten, krantenkoppen en tientallen levensverhalen een kaleidoscopisch beeld van New York in het eerste kwart van de twintigste eeuw.

Dat beeld was niet al te optimistisch. Als je geen geld hebt, of niet binnen korte tijd beroemd wordt, heb je geen leven in New York. Want, zo lees je ook in tientallen andere romans, armoede is er nog minder draaglijk dan op het platteland, familiebanden houden op te bestaan en de grote massa waarin iedere stadsbewoner terecht komt, maakt je minder mens. Fictie over New York is dan ook een parade van mislukte levens. Daarom was de discussie die in Amerika gevoerd werd na de vernietiging van de Twin Towers (zal de Amerikaanse literatuur door `Nine-Eleven' wezenlijk veranderen?) een academische. Voor het beschrijven van vermorzelde individuen of existentiële onzekerheid hebben schrijvers geen spectaculaire terreur nodig. Grotestadsleed is al eeuwen hun core business.

Volgende week Brazilië en de Guyana's. Reacties: steinz@nrc.nl