Bed op recept

Van de 40.000 psychiatrische patiënten die jaarlijks acuut worden opgenomen, kunnen er 16.000 binnen twee weken naar huis voor dagbehandeling. Dat is beter voor de patiënt en de omgeving.

`Er zijn altijd collega-psychiaters die het niet aandurven,' zegt de aan de Amsterdamse Valeriuskliniek verbonden psychiater Lowijs Perquin. Daar gingen in 1988 de eerste patiënten in dagbehandeling. Het was, na Drente en Utrecht het derde experiment. Een paar dagen tot weken na een acute opname komen de patiënten alweer alleen overdag op de kliniek voor therapie, gesprekken, activiteitenbegeleiding; 's nachts slapen ze thuis. Maar altijd kunnen ze bellen, en als het niet goed met ze gaat komen ze naar de kliniek. Perquin: ``Er is dan een dienstdoende arts die met de patiënt praat en eventueel medicatie aanpast. Maar bij deze vorm van dagbehandeling kan er ook een verpleegkundige mee naar huis gaan om te helpen de rommel op te ruimen. Om iemand weer op orde te helpen.''

`Dagbehandeling, ja, tenzij' is inmiddels de slogan in de Valeriuskliniek. Bij meer dan 40% van de Valeriusklanten lukt die aanpak. Maar welke patiënt is geschikt? Perquin: ``Voorzichtige collega's zeggen bijvoorbeeld: `deze patiënt was twee weken geleden nog ernstig suïcidaal, die kan ik niet naar huis laten gaan.' Maar zelfmoordneigingen bij opname leiden niet tot een mislukkende dagbehandeling. Integendeel. Of de behandelaar verwijst, om dagbehandeling nog niet toe te staan, naar de afschuwelijke hallucinaties die de patiënt bij opname had. Dat argument komt ook niet als een negatieve voorspeller uit mijn onderzoek. Tijdens workshops die ik in het land gaf zeiden veel collega's: `jullie doen dat natuurlijk niet bij alleenwonende mensen?' Maar hier in Amsterdam woont 70% van de mensen alleen. Natuurlijk laten we alleenwonende mensen ook in dagbehandeling gaan. En ook gedwongen opgenomen mensen, met een rechtelijke machtiging of een inbewaring stelling, kunnen vaak in dagbehandeling. Allerlei argumenten die ervaren psychiaters in hun hoofd hebben om mensen opgenomen te houden, bleken helemaal niet waar.''

Perquin (52) promoveerde gisteren aan de Vrije Universiteit op de ontwikkeling van een test die na drie tot tien dagen opname met 85% zekerheid voorspelt of dagbehandeling zal slagen. In Nederlands en internationaal onderzoek was al aangetoond dat dagbehandeling, gekoppeld aan dag-en-nacht-terugkeergarantie, beter is voor de patiënt en zijn familie. En dat ook de behandeltijd terugloopt. In de Valerius blijft de helft van de patiënten (de mediaan) 37 dagen in dagbehandeling en 47 dagen opgenomen.

Perquin: ``Gerandomiseerde studies laten zien dat bij dagbehandeling de psychiatrische symptomen sneller afnemen. In Boston is bijvoorbeeld goed uitgezocht dat patiënten minder gewelddadig zijn. Ook het zelf ontslag nemen uit het ziekenhuis, tegen het advies van de behandelaars en altijd mogelijk bij mensen die vrijwillig zijn opgenomen, komt minder voor bij mensen in dagbehandeling. De patiënten komen minder in verzet. Als je tegen een patiënt kunt zeggen: `ok, als je last van ons hebt, of van die andere patiënten, prima, dan ga je toch thuis slapen?' leidt dat minder vaak tot escalatie. Mensen pakken de dagelijkse routine weer beter op. Ze maken zelf de post weer open. Ze zorgen voor de kat. Een paradoxale uitkomst is dat de omgeving zich minder belast voelt. Maar dat is wel te begrijpen als je de argumenten leest. Familieleden hadden vroeger het gevoel dat ze bij ons op bezoek waren. Ze kwamen kijken hoe het met hun familielid ging, maar het was ónze patiënt. Nu is hij thuis en doet weer klusjes, zoals de afwas. Zij vertellen ons hoe het gaat. Ze voelen zich serieuzer genomen. Zij zijn tevredener en de patiënt is tevredener. De behandelduur neemt af. Het is financieel dus ook nog interessant. En het gaat daarna beter: de gerandomiseerde studies laten een kleiner aantal heropnamen zien.''