Wertheimers gedroomde museum stapje naderbij

De opbrengsten uit het Wertheimer-legaat gaan naar het Nederlands fotomuseum in Rotterdam. Teleurgestelde Amsterdammers en opgeluchte Rotterdammers reageren.

Een ,,splijtzwam''. Een ,,zwaard van Damokles''. In de Nederlandse fotografiewereld wordt over het legaat van Hein Wertheimer (1913-1997) gepraat alsof het om een boete gaat, in plaats van om een gift. Gisteren werd bekend dat het Nederlands fotomuseum in Rotterdam de komende drie jaar de opbrengsten uit het legaat, jaarlijks zo'n 4 à 5 euroton, mag besteden om uit te groeien tot het nationale fotomuseum waar Wertheimer van droomde. Daarmee komt een einde aan wat uitmondde in een ouderwetse stedenstrijd, tot opluchting en blijdschap van de Rotterdammers.

Aanvankelijk inspireerde het legaat, totale waarde 10 miljoen euro, nog tot samenwerking. In 2000 werd er een groots plan gelanceerd voor een `nationaal centrum voor beeldcultuur' in het voormalig pakhuis Las Palmas op de Rotterdamse Kop van Zuid. Het Nederlands Foto Instituut, het Nederlands Foto Atelier en het Nationaal Foto Restauratieatelier – drie Rotterdamse instellingen – namen het voortouw; media-instituut V2 en het Amsterdamse Filmmuseum zouden ook meedoen. Er werd getekend en vergaderd, maar de partijen vielen ruziënd uiteen. Eind vorig jaar verenigden de Rotterdamse foto-instellingen zich alsnog in het Nederlands fotomuseum. Die samenwerking wordt nu beloond, onder twee voorwaarden: de steeds afgeblazen verhuizing naar Las Palmas moet alsnog doorgaan, en het Rijk en de gemeente moeten meebetalen. ,,Bij het Rijk weet je het pas als het op je rekening staat'', in de woorden van voorzitter van de Stichting-Wertheimer C. Hendrikse.

Het fotomuseum kreeg de afgelopen vier jaar ruim acht ton rijkssubsidie. Voor de periode 2005-2008 moet een nieuwe aanvraag worden ingediend, zegt een woordvoerder van het ministerie van OCenW. ,,Wij kunnen nog geen toezeggingen doen. Daarover beslist de Raad van Cultuur.'' Volgens Stefan Hulman, cultuurwethouder van Rotterdam, heeft de gemeente voor de verbouwing van Las Palmas een bedrag van vier miljoen euro gereserveerd. ,,Het legaat was nodig voor de exploitatie. Nu moet alleen de gemeenteraad nog instemmen met die vier miljoen.'' Volgens Hulman valt die beslissing ,,nog voor de zomer''.

Opvallend is de termijn die de Stichting-Wertheim het fotomuseum stelt: er komt een proeftijd van drie jaar, waarin het museum ,,op gezette tijden moet rapporteren over de voortgang''. Volgens Adriana Esmeijer, directeur van het Prins Bernhard Cultuurfonds, is dat een ,,natuurlijke tijdsspanne'' om te zien of Rotterdam aan de voorwaarden kan voldoen, en of zich er misschien alsnog een betere kandidaat meldt. Ruud Visschedijk, directeur van het fotomuseum, vindt zo'n stok achter de deur ,,wel goed''. Het opnieuw plannen en uitvoeren van de verhuizing naar Las Palmas zal volgens hem zo'n anderhalf jaar in beslag nemen.

En hoe staat het met de Amsterdammers? Cultuurwethouder Hannah Belliot (PvdA) toont zich een goede verliezer: ,,Het is jammer, Amsterdam had het geld graag gehad. Maar we feliciteren Rotterdam.'' Eind vorig jaar werd in de hoofdstad nog de stichting Fotografie Instituut Amsterdam opgericht, waarin het Fotomuseum Amsterdam (FOAM), het Gemeentearchief, Het Stedelijk Museum, het Amsterdams Centrum voor Fotografie en het Maria Austria Instituut hun krachten bundelen. Deze stichting, met de wethouder voorop, heeft tot het laatste moment gelobbyd om aan te tonen dat ,,ook Amsterdam aan alle voorwaarden voldeed'', aldus Marloes Krijnen, directeur van het FOAM. ,,Alles is hier aanwezig. Niet onder één dak, maar wel binnen een straal van een paar honderd meter.''

Willem van Zoetendaal, Amsterdams galeriehouder en uitgever van fotoboeken, vindt de voorkeur voor Rotterdam onbegrijpelijk: ,,Uit onderzoek is gebleken dat Amsterdam wat betreft bezoekersaantallen verreweg de beste keuze is. En zo'n moloch van een beeldinstituut is ook niet erg avontuurlijk.'' Fotograaf Kadir van Lohuizen vindt de toekenning ,,terecht'': ,,Rotterdam heeft zijn nek veel meer uitgestoken. Hier dacht men dat de buit al zowat binnen was.'' Flip Bool (Foto Achief): ,,Ik hoop dat we niet alleen op bezoekersaantallen zullen worden afgerekend. Het museum moet foto's verzamelen, conserveren én presenteren.'' Visschedijk: ,,Ons beleid zal nooit worden: het volk vraagt en wij draaien. Het gaat erom foto's uit de collectie te tonen. Soms voor een breed publiek, zoals onlangs met de Watersnoodramp, soms vooral voor vakmensen.'' De door Wertheimer gewenste aandacht voor amateurfotografie moet met exposities, cursussen en discussies gestalte krijgen. En wat de eis van de gulle gever betreft om ten minste drie foto's uit zijn eigen nalatenschap tentoon te stellen: geen probleem. Visschedijk: ,,Volgende week hangen hier drie foto's van hem in de gang''.