`Mijn lieve oorlog, kom snel'

Krijgsheren in krijtstreep houden Koerdische jongeren gevangen in hun eigen land. De jongeren snakken naar de oorlog die een nieuw begin moet brengen.

Door de glazen wanden die de computers in het internetcafé afscheiden, is de roze kleur van naakte lichamen duidelijk te zien. In het Koerdische Noord-Irak wordt de herwonnen persvrijheid voornamelijk gebruikt voor het ontdekken van vrouwenlichamen. Rijen jongens staren schaamteloos naar foto's van naakte Natasja's uit Rusland die volgens de begeleidende teksten ervan dromen hun vrouw te worden.

Tussen al dit pornogeweld zit Sarwar Amin (22). Hij is een schoolvoorbeeld van een moderne, jonge Koerd; hij spreekt Engels, werkt als lokale kracht voor de Verenigde Naties en hij vertaalt boeken van Nietzsche in zijn moedertaal als hobby.

In zijn internethokje tikt Sarwar een vlammend betoog over de ,,anti-oorlogsdemonstranten in Europa die niet beseffen dat de Irakezen moeten leven met een oude, open wond''. Pas als de wond dicht is, kunnen de Irakezen verder met hun bestaan. Van Sarwar mogen de Amerikanen hun oorlog vandaag nog beginnen. ,,Als ze Saddam maar verwijderen. Ik stuur deze mail naar al mijn penvrienden in Europa om er voor te zorgen dat ze niet meedemonstreren.''

Was Sarwar in het westen geboren dan had hem een glanzende toekomst gewacht, maar Sarwar is een Koerd uit het provincieplaatsje Suleymaniya en heeft die `gevangenis' nooit kunnen verlaten. Een universitaire opleiding, de tientallen boeken die hij heeft gelezen en zijn moderne denkbeelden krijgen hem niet verder dan de receptie van een van de VN-gebouwen, waar hij de telefoon opneemt. ,,Mijn enige kans op een betere toekomst is een illegale vlucht naar het westen.''

Ieder jaar melden zich meer studenten aan op de universiteiten van de hoofdsteden Suleymaniya en Arbil. Bijna de helft van de nieuwkomers is vrouw. De studierichting Engels is mateloos populair. Toch viert depressie hoogtij. Er zijn namelijk geen banen na de studie en zonder inkomen kan er niet worden getrouwd. ,,We lijken blij, maar van binnen zijn we verwoest'', zegt Twana Jemil (22). Hij en zijn studiegenoten kijken naar de meisjes in de kantine. Op de achtergrond klinkt de discoplaat Carwash. ,,Dit is de enige plaats waar we meisjes kunnen ontmoeten'', zegt Jemil. Blikken schieten over en weer, maar verder dan dat komt het meestal niet. De Koerdische maatschappij is traditioneel. Hoewel eerwraak een paar jaar geleden is verboden, is de praktijk niet uitgebannen. ,,We hebben zoveel stress hier. Alles is een probleem'', klaagt hij.

Het is niet leuk om jong en modern te zijn in de autonome Koerdische zone in het noorden van Irak. Binnen laten satellietzenders Europese reclames, muziek en films zien, maar wie naar buiten stapt, ziet werkloze mannen, vervallen gebouwen en alle 37 verschillende versies van het kalasjnikov-geweer. De twee partijen die het gebied beheersen worden geleid door krijgsheren in krijtstreep; oude mannen die vinden dat de jeugd hen zou moeten nabootsen, in plaats van naar een nieuw geluid te luisteren. Wie geen interesse heeft in een partijbestaan (en baan), of niet wil schapenhoeden in de bergen, doet er beter aan om zijn heil in het buitenland te zoeken.

Onder westerse druk hebben de Koerdische leiders vorig jaar de straffen voor mensensmokkel verhoogd. Op de wegen naar de grenzen zijn controleposten ingericht om te voorkomen dat jongeren illegaal hun land verlaten: wie geen Iraaks paspoort en Koerdisch uitreisvisum heeft, mag er niet door. ,,Dat is wrang omdat onze leiders wél allemaal een Europees of Amerikaans paspoort hebben. Meestal wonen hun families ook in het buitenland'', zegt Sawar in het internetcafé. Het is des te wranger aangezien de Koerden hun Iraakse paspoorten in het vijandige Bagdad moeten ophalen, waar 600 dollar moet worden betaald voor een document. Vervolgens moet er in Koerdistan ook nog eens eenzelfde bedrag voor een uitreisvisum worden neergelegd. ,,Ons land is een gevangenis'', zegt Sarwar beslist.

Met het sociale leven is het niet veel beter. Thuis snappen conservatieve ouders helemaal niets van de drang van jongeren om elkaar te ontmoeten. Dochters worden binnengehouden door beschermende vaders. Er zijn geen disco's, geen cafés en geen plekken om elkaar te ontmoeten. De parken zijn onaantrekkelijke modderpoelen.

,,Als ik naar de bioscoop ga, zie ik 97 snorren en drie vlinders'', zegt Ferhad Pirbal (42), eigenaar van de grootste (privé) bibliotheek in Arbil. Binnen hangt een poster van het liefdesdrama Titanic, eronder drinken jongens en meisjes thee. De Franse en Engelse boeken die Pirbal uit zijn collectie aan de jongeren uitleent vinden gretig aftrek. In de kelder krijgen mensen computerles. ,,Er zijn hier geen échte mannen die dapper genoeg zijn om hun vrouwen mee naar buiten te nemen'', zegt Pirbal, die tevens docent Koerdische literatuur is.

De isolatie van hun land en scheiding der sekses zijn de grootste problemen voor de Koerdische jeugd. Pirbal bevecht beide: de eerste met zijn buitenlandse boeken en films, de tweede door jongens en meisjes samen te brengen in zijn bibliotheek. ,,De snorren moeten met de vlinders leren omgaan'', vindt hij. ,,Dat gaat geleidelijk, ze moeten wennen aan elkaar.'' De boeken heeft hij zelf bijeengebracht. Als de literatuurdocent denkt dat bepaalde boeken belangrijk zijn voor de jongeren koopt hij ze in het buitenland. De laatste aanschaf: een boek van Montesquieu. ,,Zijn ideeën hebben de Franse revolutie geïnspireerd, wellicht kunnen ze ons land ook helpen.''

Pirbal mag de Koerdische maatschappij dan met zijn culturele breekijzer te lijf gaan, hij weet dat het niet voldoende is. Hij deelt de mening van de meeste jongeren dat een oorlog de enige échte kans is op toekomstverbetering.

,,Ze zijn geen Irakezen meer, maar zijn ook geen volk in een onafhankelijk land. Onze leiders leven met de herinnering van de dictatuur van Saddam in hun hoofd, maar de jongeren willen vooruit in de wereld. ,,Het is tijd voor een nieuwe start'', vindt hij. Pirbal heeft er een kort gedicht over gemaakt: ,,Mijn lieve oorlog, kom snel, vernietig alles en maak ons vrij.''