Kriskras over het veld

Hij was een goede kopper die zijn goaltjes meepikte. Zijn cynische humor levert nog altijd mooie verhalen op. Hij kan ook prachtig zingen. Zijn staccato stemgeluid is vaak geïmiteerd. Maar de 75-jarige Rinus Michels verwierf vooral bekendheid vanwege zijn prestaties als voetbaltrainer. In de niet geautoriseerde biografie De Generaal van Bert Hiddema is de tweede levenshelft van Michels daarom lezenswaardiger dan de eerste. Hij was de bedenker van het totaalvoetbal en vierde met Ajax en het Nederlands elftal internationale successen. Hij liet zijn spelers kriskras over het veld zwerven, maar de opengelaten ruimtes moesten door een ploeggenoot worden opgevuld. Zo gezellig als hij zijn actieve loopbaan invulde – hij zong na een nederlaag onder de douche en miste naar eigen zeggen een harde hand langs de kant – zo serieus was hij later met het trainersvak bezig. Hij onderkende in de Nederlandse competitie als eerste het belang van een fullprofcontract. Hij introduceerde trainingskampen, waar hij met zijn tactische en pedagogische gaven een elftal tot een eenheid wist te smeden.

De gymleraar voor doven en slechthorenden sprak de gedenkwaardige woorden `voetbal is oorlog'. De jaren zestig waren in politieke zin niet aan hem besteed. De spelers hadden geen inspraak, ze waren dommer dan hij en moesten zich beperken tot een soort boerenslimheid op het veld. De spelers noemde hij niet bij hun naam, maar bij hun rugnummer uitgezonderd de vedette met wie hij een haat-liefdeverhouding opbouwde. De voetbalcarrière van Johan Cruijff loopt als een rode draad door de trainersloopbaan van Rinus Michels. Twee Amsterdamse volksjongens van een verschillende generatie, maar met dezelfde drijfveer. Zij hebben het zieltogende Nederlandse voetbal wereldfaam bezorgd.

Michels had alles aan Cruijff te danken? In 1988 logenstrafte hij deze theorie met de Europese titel op Duits grondgebied. De schande van 1974, toen voetbalminnend Nederland een trauma opliep door in de finale van het wereldkampioenschap van Duitsland te verliezen, was dankzij het vakmanschap van dezelfde trainer uitgewist. Hij wilde van geen revanchegevoelens weten, maar in de biografie signaleren we bij herhaling anti-Duitse sentimenten. De auteur bezondigt zich hier overigens ook zelf aan.

Hiddema heeft verder een onderhoudend boek geschreven, met enkele storende fouten, maar ook met vrolijke passages over Michels' echtgenote. Wil Michels was eerst getrouwd met de kok van Ajax. Haar leeftijd – ze is volgens de schrijver tien jaar ouder dan Rinus – werd in het paspoort vervalst. Wil wijkt al bijna veertig jaar niet van zijn zijde. Ze heeft hem milder gestemd. De boeman ging langzaam mee in zijn tijd. Hij luisterde steeds vaker naar de belangrijkste spelers. Voor Piet Keizer kwam deze gedaantewisseling te laat. De luie, geniale linksbuiten stond in 1971 letterlijk te juichen, toen Michels zijn vertrek van Ajax naar Barcelona aan de spelersgroep bekendmaakte. Keizer zou nooit meer zo goed voetballen. Met dank aan de man die in Nederland tot `coach van de eeuw' werd uitgeroepen.

Bert Hiddema: De Generaal. Luitingh-Sijthoff, 350 blz. €16,95