Wie kan de arme Wielwijk nog redden?

VROM wil via afspraken met woningbouwcorporaties 50 achterstandsbuurten zoals de Dordtse Wielwijk revitaliseren. Maar helpt dit als winkels dichtgaan en bedrijven vertrekken?

In het postkantoortje in winkelcentrum Admiraalsplein wordt geen muziek gedraaid, gesprekken klinken gedempt. Het winkeltje is volgebouwd met rekken voor verjaardagskaarten, bladen en stickers. In een hoek aan een balie kunnen klanten bij eigenaar Richard Durink geld opnemen of storten. Van alle winkels wordt het postkantoor het meest gewaardeerd door bewoners van de Wielwijk, blijkt uit onderzoek van de lokale krant in Dordrecht. Durink: ,,Vooral ouderen komen hier graag omdat ze buiten niet durven pinnen''.

De zonemanager van Postkantoren BV heeft Durink (54) onlangs gemeld dat hij zijn contract volgend jaar beëindigt. Postkantoren BV (van Postbank en TPG Post) moet meer winst maken en postkantoren die daar te weinig aan bijdragen moeten dicht. Ook Durink. Postbank bevestigt dat het aantal postkantoren om bedrijfseconomische redenen wordt gereduceerd. Pinnen op straat wordt ook lastig in de Wielwijk want Fortisbank heeft vorige week de pinautomaat dichtgespijkerd. Het punt werd volgens Fortisbank te onveilig.

De Wielwijk is één van de top-vijftig achterstandswijken in het land, een gisteren gepresenteerde ranglijst van minister Henk Kamp (VROM). Volgens Kamp verloederen die buurten ondanks de `stadsvernieuwing' in de jaren zeventig en tachtig en de recente `stedelijke vernieuwing'. ,,De problemen blijken hardnekkig en stapelen zich op. Een deel van de immigranten integreert niet, hun kinderen ontsporen. De wijk verloedert en de middenklasse vertrekt. De overheid verliest haar greep op de problemen, criminaliteit en illegale bewoning nemen een hoge vlucht.'' Kamp wil prestatie-afspraken met corporaties en gemeenten om die 50 wijken te revitaliseren. Maar volgens deskundigen zijn meer woningbouw en sociale programma's onvoldoende. De lokale economie in achterbuurten moet volgens hen nodig worden gestimuleerd.

De Wielwijk kampt met een kleine groep Antilliaanse jonge mannen die verantwoordelijk is voor veel berovingen. ,,Hun aantal is klein maar hun daden zijn groot'', zegt Rob Hagens, directeur van woningbouwcorporatie Woondrecht, die vrijwel alle huizen in de Wielwijk bezit. ,,Het gaat niet zomaar om diefstal maar om gewelddadige beroving. De sfeer is verhard. Een winkelier legt een honkbalknuppel klaar en zegt: als ik word vervolgd omdat ik mijn personeel verdedigde, betaalt Prins Bernhard de boete wel.''

De Wielwijk wordt voor dertig procent bewoond door migranten, van wie eenderde Antilliaan is. De helft van álle bewoners is illegaal `onderhuurder', zo bleek Woondrecht recentelijk. Sinds kort identificeert Woondrecht samen met politie en winkeliers `veelplegers' die ernstige overlast veroorzaken in hun buurt. Zij worden nu opgespoord en uit huis gezet. Sterker: als eerste gemeente in het land voert Dordrecht een `weer-systeem' in. Elke nieuwe bewoner mag zich pas inschrijven in het bevolkingsregister (nodig voor een uitkering) als de politie en woningbouwcorporatie díe persoon toestemming geven en deze geen strafblad heeft.

Maar voor `leefbaarheid' is ook een gezonde lokale economie essentieel, zegt vastgoeddeskundige Rob Crassee. Hij zit namens Albert Heijn in het landelijk ondernemersplatform (met ondermeer Bouwfonds en Randstad) dat zich inspant voor winkels in dit soort wijken. ,,Behalve dat je er boodschappen kunt doen, ontmoet je elkaar. Het schept ook werk voor buurtbewoners. In sommige buurten is het hele concept werk onzichtbaar geworden: 's ochtends naar je werk fietsen in plaats van van een uitkering leven.''

De wijkeconomie is in Nederland verwaarloosd volgens Crassee. ,,Vooral door Economische Zaken''. ,,We hebben gelobbyd voor tijdelijke belastingverlaging voor noodlijdende winkeliers die bereid zijn in zulke wijken te blijven maar EZ gaf en geeft geen gehoor. We hebben gepleit voor onderzoek naar de economische gevolgen van verkleuring van een wijk - ook geen respons. Ik denk dat ze bij EZ grote bedrijven met internationale contacten interessanter vinden.''

Ook aan Postkantoren BV hebben achterstandsbuurten niets, zegt Crassee. ,,Ze zaten bij ons in het platform maar we merkten dat ze ons in de zwakke wijken eigenlijk alleen voor de voeten lopen. Sinds postkantoren zijn geprivatiseerd trekken ze zich terúg uit die wijken.''

In de Wielwijk is woningbouwcorporatie Woondrecht al jaren actief: recent wapenfeit zijn nieuwbouwwoningen voor ouderen, en de grote renovatie van het Admiraalsplein die net is begonnen. Die ingreep liet twee jaar op zich wachten doordat Woondrecht niet één commerciële projectontwikkelaar kon vinden die in de buurt wilde investeren. Hagens: ,,Nu nemen wij en de gemeente Dordrecht 6.5 miljoen euro verlies op deze renovatie''. Daarom wordt ook Hagens nerveus van de terugtrekkende beweging van banken. ,,Net nu wij zo veel geld steken in deze wijk om er weer wat van te maken, haken anderen af.''

Het bericht dat na de pinautomaat straks ook het postkantoor wordt gesloten valt slecht bij Kees van der Poel, eigenaar (franchisenemer) van de Albert Heijn op Admiraalsplein: ,,Waarom neemt het ene bedrijf wel zijn verantwoordelijkheid en het andere niet?''. Want winkelcentrum Admiraalsplein balanceert volgens hem op een randje: overleven of niet. Niet één van de huidige 22 winkeliers die er nog zit mag ,,omvallen'', zegt hij. Het kan goed gaan mits banken en supermarkten níet sluiten, bezoekers weer komen en winkeliers dus níet failliet gaan. Als er nog één sluit, zegt Van der Poel, is de ondergang ontontkoombaar. Leegstand, nog minder sociale controle, meer berovingen en minder klanten.

Vertrekken is het recht van elk bedrijf, zegt Crassee, en meteen de reden waarom overheden winkeliers juist (tijdelijk) moeten steunen. ,,Want als je levensvatbaarheid te lang onder druk staat, vertrek je als ondernemer. Ook Albert Heijn.''

    • Frederiek Weeda