Turkije sombert over de oorlog

Turkije wil financiële compensatie van de Verenigde Staten voor het verlies dat het zou lijden door een eventuele oorlog tegen Irak. Vooral de bloeiende toerismesector zal vermoedelijk zwaar worden getroffen.

Melancholiek kijkt tapijthandelaar Hüseyin uit het raam van zijn winkel in de Istanbulse wijk Sultanahmet. Op straat lopen lachende toeristen. Met zijn vrienden in Sultanahmet heeft Hüseyin juist de internationale politieke verwikkelingen doorgenomen en hun conclusie is eenduidig: er komt hoe dan ook een oorlog tegen Irak. En als er militaire actie komt, zo weten ze, dan worden de straten van Sultanahmet leeg, leeg, leeg. En geen toeristen betekent geen inkomsten. ,,Als de oorlog uitbreekt ga ik maar op vakantie'', mompelt hij, ,,hier word ik alleen maar somber als er geen werk is.''

Hüseyin is niet de enige in Turkije die zich zorgen maakt over de eventuele economische gevolgen van de oorlog. Ook de Turkse regering ziet de toekomst met oorlog somber in. Mede daarom stuurde Ankara een hoge delegatie vorige week naar Washington om te overleggen over financiële compensatie voor Turkije. De miljarden dollars vlogen over de tafel, maar de Turken waren niet tevreden en vroegen een flink financieel onsje meer. De Amerikanen weigeren dat te geven en dus zijn beide bondgenoten elkaar diplomatiek in de haren gevlogen: Turkije heeft een besluit over stationering van Amerikaanse troepen inmiddels uitgesteld totdat het financiële dossier is geregeld.

Als het om mogelijke schade door de oorlog gaat, wijzen Turkse regeringsfunctionarissen direct op het toerisme. Dat bloeit in Turkije als nooit tevoren. Vorig jaar kwamen er tien miljoen toeristen naar Turkije en leverde de sector een bijdrage aan de economie van 10 miljard dollar.

Rifat Hisarciklioglu, de voorzitter van een belangrijke lobby van zakenlieden in Turkije, liet deze week weten dat bij een oorlog het verlies voor Turkije op het gebied van het toerisme kan oplopen tot vijf miljard dollar. Volgens Hisarciklioglu is nu al merkbaar dat het aantal reserveringen terugloopt.

Het is niet de eerste keer dat Turkije het slachtoffer denkt te worden van een oorlog tegen Irak. Voor de Golfoorlog was het land van Saddam Hussein een belangrijke handelspartner van Turkije, maar mede door de sancties die de internationale gemeenschap heeft ingesteld, is daar weinig van overgebleven.

Vooral de Turkse grensstreek in het zuidoosten is mede daardoor verarmd. Overal langs de weg staan stokoude vrachtauto's op parkeerterreinen waarnaar niemand meer omkijkt. ,,Vroeger brachten die goederen naar Irak'', zegt pompbediedende Ali, niet zo ver van die grens, ,,maar nu staan ze stil.'' Wat Turkije al jaren steekt, is dat de internationale gemeenschap, ondanks allerlei beloften, Turkije nooit financieel heeft gecompenseerd voor de verliezen die het toen heeft geleden.

En ook nu zullen die verliezen waarschijnlijk groot zijn en verder gaan dan alleen de toerismesector. Turkije probeert internationale investeerders er al jaren van te overtuigen dat het een stabiel en veilig land is, waar je zonder problemen kunt investeren. Maar wat zullen die investeerders denken als Saddam – ondanks alle verzekeringen van Iraakse functionarissen dat dat niet zal gebeuren – toch een raket op Turkije afschiet? Of, nog erger, dat Irak in stukken uiteenvalt en er een onafhankelijke Koerdische staat in Noord-Irak ontstaat die als een magneet gaat werken op de Koerden in Turkije zelf?

In Diyarbakir houden veel Koerden er nu al rekening mee dat de vrede tussen `Turken' en `Koerden' bijna voorbij is. Niemand in Turkije betwijfelt dat, als de strijd in Zuidoost-Turkije weer oplaait, ook de economische klok in Turkije weer jaren wordt teruggezet. Als het weer oorlog wordt in het Turkse zuidoosten, zal ook een van de belangrijkste economische troeven van Turkije, namelijk het komende lidmaatschap van de Europese Unie, in gevaar komen. Niemand in de Europese Unie heeft zin in een Turkije waar Turken en Koerden elkaar weer naar het leven staan. Maar alle onderzoeksinstituten zien dat Turkse lidmaatschap, wanneer het ook moge komen, als de ultieme garantie dat het ooit nog eens goed komt met Turkije.

Dit is het somberste scenario, dat niet per se uit hoeft te komen. Maar mede om te voorkomen dat het zo ver komt wil Turkije, dat een belangrijke uitvalsbasis wordt voor de oorlog tegen Irak en zich dus ook kan veroorloven wat noten op zijn zang te hebben, de verzekering van de Verenigde Staten dat het een fikse financiële cocktail krijgt voordat de eerste bom valt.

Maar zullen al die miljarden, als ze al komen, de tapijthandelaars in Sultanahmet helpen? ,,Misschien moet ik maar als tolk gaan werken voor de Amerikaanse troepen in Diyarbakir'', zegt Hüseyin, die goed Engels spreekt. ,,Dat is de enige business nu waar een beetje geld in zit.''

    • Bernard Bouwman