Niet sexy in een bubbelbad

Wie herinnert zich de krach van 1994 nog? Of die van 1999? Nee, die krachs vonden niet plaats op de aandelenbeurzen, die in de regel de meeste aandacht trekken. Ook niet op de opkomende markten of de markt voor onroerend goed. De krachs van 1994 en 1999 vonden plaats op de obligatiemarkt, ten onrechte gezien als het minst sexy van alle financiële markten.

De vorming van zeepbellen op de markten voor activa, of het nu leningen zijn, aandelen, grondstoffen of onroerend goed, is eerder gemeengoed dan uitzondering, zo wees onderzoek van bankanalisten vorig jaar uit. En dus spat er gemiddeld eens in de drie, vier jaar wel ergens een. Zo is er nu een gestaag groeiend aantal analisten dat met enige zorg kijkt naar de obligatiemarkt. Niet zonder reden. Toen in maart 1994 de Amerikaanse centrale bank voor het eerst na een periode van extreem lage rentes haar tarieven opvoerde, schoot de Nederlandse tienjaarsrente in een jaar tijd omhoog van 5,49 procent naar 7,85 procent. De koersen van obligaties, die het spiegelbeeld zijn van de rentebeweging, kelderden navenant. Toen begin 1999 de Azië-crisis ten einde liep, en beleggers de vluchthaven van overheidsobligaties verlieten voor de aandelenmarkt, steeg de tienjaarsrente van een zeer lage 3,72 procent naar 5,35 procent een jaar later. Op een naar alle looptijden gewogen Nederlandse portefeuille met staatsobligaties werd 17 procent verlies geleden, zelfs inclusief de ontvangen rente.

De koersstijgingen die aan de beide krachs vooraf gingen waren groot. Maar het allergrootste totaalrendement (koersstijging plus rente) op jaarbasis sinds 1987 wordt op dit moment behaald. De Nederlandse obligatie-index van Salomon Smith Barney stond gisteren 37 procent hoger dan vorig jaar rond deze tijd.

Door die koersstijging is de effectieve rente op de obligatiemarkt nu, met 4,02 procent voor de Nederlands tienjaarsrente vanmorgen, zeer laag.

Tijd voor een volgende obligatiekrach? Dat weet niemand. Misschien is de rente wel zo laag, en kan hij nóg veel lager (en de obligatiekoersen navenant hoger) omdat de economische vooruitzichten, inclusief die voor de inflatie, ook erg slecht zijn. En de officiële rentetarieven voor de geldmarkt staat ongekend laag.

Maar voor hetzelfde geld is er, net als tijdens de Azië-crisis sprake van een onhoudbare vlucht in staatsschuldpapier vanwege de Irak-crisis, die straks even hard omslaat in een uittocht. Juist nu geschrokken verzekeraars en pensioenfondsen na hun aandelenstroppen extra geld in obligaties hebben gestoken, zou een herhaling van de vergeten krach van 1999 slecht uitkomen.