Koeweit vaart wel bij oorlogszucht

Koeweit kan na een eventuele oorlog flink profiteren van een stabiel en goed bestuurd Irak. Maar het Golfstaatje kan ook veel verliezen. Om te beginnen de aanzienlijke herstelbetalingen die Irak nu nog wel moet doen.

,,Oorlog is natuurlijk verschrikkelijk'', zegt Wafa Al-Rashid met een schuldig lachje, ,,maar het is goed voor business.'' Al-Rashid is hoofd van de technische afdeling van de beurs van Koeweit. Terwijl wereldwijd de beurzen al twee jaar naar beneden gieren, is die van het oliestaatje sinds oktober met dertig procent gestegen. Ook de prijzen van onroerend goed gaan na een lange crisis weer omhoog, terwijl land bij de grens met Irak nu drie keer zo duur is als twee jaar geleden.

Het zijn allemaal indicaties van het vertrouwen van de Koeweitse zakengemeenschap in een toekomst waarin een stabiel en goed bestuurd Irak optimaal profiteert van de kolossale hoeveelheden olie, gas, water en landbouwgrond, en van de uitstekend opgeleide en kapitaalkrachtige Iraakse diaspora. ,,Irak is potentieel het rijkste land van het hele Midden-Oosten'', zegt Jasem Al-Sadoun, directeur van het vooraanstaande adviesbureau Alshall en een van de meest prominente liberalen van het land. ,,Met het juiste beleid kan het land binnen tien jaar de economische motor van de hele regio zijn. Koeweit is in een goede positie om daarvan te profiteren.'' Er zijn veel gemengde huwelijken tussen Koeweiti's en Irakezen, veel Koeweiti's hebben land in Irak en de haven van Koeweit kan voor Irak worden wat Rotterdam is voor het Duitse Ruhrgebied. De Iraakse haven Basra ligt namelijk ongunstig en beschikt evenmin over een diepe watergeul.

Maar ook nu al draait de Koeweitse economie harder dan in lange tijd, dankzij Uncle Sam. De afgelopen drie maanden heeft het Amerikaanse leger voor naar schatting 400 miljoen euro contracten afgesloten. Echt efficiënt gaat dat overigens niet. Koeweitse zakenlieden schatten off the record dat van alle lokaal afgesloten contracten zeker een kwart smeergeld bevat. De helft daarvan gaat naar hoge Koeweitse ambtenaren, de andere helft naar de Amerikaanse officieren. ,,Je gelooft je ogen niet als je ziet wat er aan de strijkstok blijft hangen'', verzucht een lokale zakenman.

De contracten geven een goed inzicht in de omvang van de Amerikaanse operatie. Van tenten en voedsel voor vluchtelingen tot vrachtwagens en drie maaltijden per dag voor de vele tienduizenden soldaten, van toiletpapier tot airconditioners voor de officierstenten.

Eén zakenman kreeg een bestelling voor honderd kippen plus voer en water. Zij gaan straks mee naar het front en op het moment dat de beesten bezwijken of raar gaan doen, weten de Amerikanen dat er een chemisch wapen is ingezet.

Het Witte Huis en veel Amerikaanse denktanks beklemtonen dat de Verenigde Staten absoluut geen plannen hebben om voor lange tijd Irak te bezetten. Maar directeuren van cateringbedrijven en huisbazen vertellen dat het Amerikaanse leger nu contracten afsluit voor een duur van vijf tot zelfs tien jaar. Deze bevatten natuurlijk ontsnappingsclausules, maar de zakengemeenschap in Koeweit is vrijwel unaniem: de oorlog komt er, de kansen op een goede afloop zijn groter dan op een catastrofe en de Amerikanen are here to stay.

,,Koeweit heeft twintig jaar lang harde klappen gekregen door de spanningen in de regio'', zegt Al-Rashid van de beurs in haar ruime kantoor in het centrum van Koeweit-stad. Eerst was daar de Iran-Irak oorlog (1980-1988) die de overslagindustrie van Koeweit grotendeels verlamde. Toen kwam de Iraakse invasie in Koeweit van 1990, met alle verwoestingen en plunderingen van dien. In 1994 stortte de aandelenmarkt in nadat Saddam Hussein opnieuw dreigde zijn zuiderbuur, eigenaar van tien procent van de bewezen oliereserves wereldwijd, binnen te vallen. Mede door deze instabiliteit beslaat het bedrijfsleven in Koeweit de economie nog altijd minder dan een kwart van de economie. Meer dan negentig procent van de bevolking werkt voor de overheid.

Dit maakt allemaal onderdeel uit van de welvaartsstaat zoals die bestaat in de meeste Golfstaten met grote olie- en gasrijkdommen: socialistisch, maar dan zonder socialisme.

Iedere Koeweiti krijgt gratis medische zorg, onderwijs, elektra, lokale telefoon en nog een rits aan andere privileges. Iedereen mag studeren en wie zijn studie afmaakt, krijgt gegarandeerd een baan bij de overheid. Het gevolg is dat vijftien mensen het werk doen van één, met alle inefficiëntie en bureaucratie van dien. Iemand ontslaan kan niet bij de Koeweitse overheid, dus vrijwel niemand voert iets uit.

Het probleem is dat de omvang van de bevolking explosief blijft stijgen terwijl de olieopbrengsten gelijk blijven. De oplossing is dat het bedrijfsleven banen en economische groei schept. Zo niet dan moet de welvaartsstaat op de helling en dat betekent grote politieke instabiliteit, met alle fundamentalistische dreigingen van dien.

Door de bevolkingsexplosie stevent de Golf op een enorme economische crisis af, stelt een analist die liever anoniem blijft. ,,De emir en de mensen rondom hem hebben eenvoudigweg geen idee van economie'', zegt de analist. ,,Ze snappen het niet en hebben niet het geduld om zich erin te verdiepen. Alle uitleg die langer duurt dan twee minuten kappen ze af. De afgelopen veertig jaar hebben ze ieder probleem met oliegeld opgelost en ze zien niet dat die truc niet meer gaat werken. Bovendien herbergt de herintegratie van Irak in de wereldeconomie ook risico's. Als Irak straks weer de oliemarkt opgaat, dan verbetert de onderhandelingspositie van de oliemaatschappijen en zullen wij tegen Irak worden uitgespeeld.''

Nu nog ontvangt Koeweit via het voedsel-voor-olie programma van de Verenigde Naties miljarden herstelbetalingen van Irak, maar als er straks een nieuw bewind zit en de omvang van de humanitaire ramp daar duidelijk wordt, zal Koeweit waarschijnlijk de overige claims moeten laten lopen.

,,We zullen het presenteren als een ruimhartige gift aan het Iraakse volk, maar financieel kunnen we ons het verlies van de miljarden schadevergoeding slecht permitteren'', zegt de consultant Sadoun. ,,Als Irak dadelijk is bevrijd, dan wordt het voor Koeweit economisch gezien erop of eronder.''