Retourtje Curaçao is verdacht

KLM hoeft de tickets van twee passagiers, die op een vlucht naar Curaçao zijn geweigerd, niet te vergoeden. Volgens de marechaussee waren ze potentiële drugskoeriers.

De Antilliaanse Cherety Martis (20) checkte samen met haar vriend op 16 oktober 2002 op Schiphol in voor een vlucht naar Curaçao. Ze was twee maanden bij familie in Nederland geweest. Het stel zou naar Curaçao vliegen en daarna weer naar Nederland om, zegt Martis, hier een opleiding te gaan volgen. Maar bij de gate werden de twee tegengehouden. Ze mochten het vliegtuig niet in omdat de marechaussee een negatief reisadvies voor hen had uitgevaardigd. De twee zouden potentiële drugskoeriers zijn die op de terugweg naar Amsterdam bolletjes zouden willen slikken.

De marechaussee baseert de reisadviezen op een gesprek met de passagiers en op ,,jarenlange ervaring met drugskoeriers'', aldus een woordvoerder. Passagiers die met een retourticket en niet veel geld op zak voor een kort verblijf naar de Antillen gaan, kunnen op bijzondere aandacht rekenen. De passagiers en KLM, dat de daadwerkelijke weigering bij de gate uitvoert, krijgen de specifieke reden voor het advies niet te horen.

Gisteren besloot de rechtbank in Rotterdam dat KLM het ticket en de verblijfskosten van Martis (ze is nog steeds in Nederland) niet hoeft terug te betalen. Op grond van de vervoersvoorwaarden van de luchtvaartmaatschappij mag KLM een passagier weigeren als er een redelijk vermoeden bestaat dat deze persoon problemen zou kunnen veroorzaken. Dat redelijk vermoeden verschaft de marechaussee met het negatieve reisadvies. Over de rechtsgeldigheid van die adviezen zelf kon de rechtbank gisteren geen uitspraak doen, omdat de Koninklijke Marechaussee niet gedaagd was.

Sinds de zogeheten pre-flight controles in april 2002 op Schiphol werden ingevoerd zijn daar al 1.578 passagiers op een vlucht geweigerd. Dit was de eerste keer dat een passagier naar de rechter stapte.

Volgens de advocaat van Martis, M.A.K. Rahman, is er bij het advies over zijn cliënten sprake geweest van ,,volstrekte willekeur''. Zijn cliënten zijn volgens hem nog nooit eerder met justitie in aanraking geweest en hij bestrijdt dat er een uitvoerig gesprek met hen is gevoerd. Rahman tekent namens zijn cliënten beroep aan tegen het vonnis. ,,En als dat nodig is, dagvaarden we ook de marechaussee en de overheid.''

Volgens Pablo Mendes de Leon, directeur van het Leidse Instituut voor Lucht- en Ruimtevaartrecht, is dát de weg die bewandeld moet worden om duidelijkheid te krijgen over de rechtsgeldigheid van de adviezen. ,,De overheid schuift de verantwoordelijkeid voor de adviezen, zoals je tegenwoordig steeds vaker ziet, af op een marktpartij.'' Mendes de Leon hoopt dat een passagier binnenkort de overheid voor het gerecht daagt. ,,Want dan moet blijken waarop de marechaussee de adviezen baseert. Als dat alleen gebeurt op basis van een gesprek, lijkt mij dat veel te dun.''

In Curaçao, waar ook pre-flight controles worden uitgevoerd, oordeelde de rechter eerder dat de negatieve adviezen en de weigeringen rechtsgeldig zijn. Als voorwaarde werd wel gesteld dat passagiers hun onschuld moeten kunnen aantonen. Dat kan inmiddels, nu er een goed functionerende bodyscan op vliegveld Hato is geplaatst. Daarmee kunnen reizigers laten zien dat ze geen bolletjes met drugs hebben ingeslikt. Bij de pre-flight controles op Schiphol zou dat niet werken. Want hoe toon je aan dat je niet van plan bent om drugs te gaan smokkelen op een volgende vlucht?

KLM toonde zich gisteren tevreden met het vonnis. Woordvoerder Frank Houben: ,,Wij zijn blij dat de controles kunnen doorgaan. Daarmee hopen we dat de overlast die bolletjeslikkers vaak veroorzaken tijdens vluchten, voor andere passagiers beperkt blijft.'' Wel wil de de luchtvaartmaatschappij dat justitie een speciale – snelle – beroepsprocedure openstelt voor reizigers die geweigerd worden.

Het ministerie van Justitie laat weten vooralsnog geen aanleiding te zien voor zo'n speciale klachtenprocedure. ,,De weg naar de rechter staat open voor gedupeerden'', zegt een woordvoerder. Bij zijn weten is nog geen reiziger een procedure gestart tegen de marechaussee of de staat. GroenLinks heeft onlangs Kamervragen gesteld aan minister Donner (Justitie) over de controles en het ontbreken van een klachtenprocedure.

Martis en haar vriend verblijven ondertussen nog steeds bij familie in Nederland. Ze staan niet op een zwarte lijst bij de marechaussee of bij KLM, maar het risico bestaat dat ze opnieuw geweigerd worden en weer een duur ticket kwijtraken. De marechaussee wil niet zeggen of passagiers met een enkeltje Curaçao geen risico lopen.

Martis: ,,Ik weet niet wat we moeten doen, ik heb hier niets; geen huis, geen inkomen.''