Keuring voedsel én medicijnen botst nog

De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid wil één controleur voor zowel voedsel als geneesmiddelen, want `de grenzen vervagen'.

,,Het klopt gewoon niet wat de Raad beweert'', zegt een woordvoerster van de Voedsel- en Warenautoriteit (VWA), de waakhond die in Nederland moet toezien op de veiligheid van voedsel. De VWA is vorig jaar ingesteld, met name als gevolg van allerlei voedselcrises in het land: BSE, dioxine in kippenvlees en veevoer, MKZ, salmonella in eieren. De autoriteit moet het gedeukte vertrouwen in de voedselveiligheid proberen te herstellen.

Daarom reageert de woordvoerster van de VWA zo geprikkeld op het gisteren verschenen rapport `Beslissen over biotechnologie', dat is opgesteld door de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Volgens het rapport zou de VWA niet onafhankelijk genoeg zijn. En dat schiet in het verkeerde keelgat. ,,Wij zijn wel degelijk onafhankelijk'', zegt de woordvoerster. ,,Zo'n opmerking bevreemdt ons. Misschien kennen ze ons nog niet.''

Maar volgens biochemicus prof.dr. M. van Dam-Mieras, voorzitter van de projectgroep die het rapport schreef, leunt de VWA te veel tegen de politiek aan. De autoriteit valt onder verantwoordelijkheid van de ministeries van Volksgezondheid en van Landbouw. Het zevenkoppige managementteam bestaat bijna helemaal uit oud-ambtenaren van die twee ministeries. ,,Je loopt het risico dat beslissingen van de VWA worden beïnvloed door korte termijn politieke belangen. Terwijl het orgaan nou juist is opgericht om het vertrouwen van de burger te herstellen'', zegt Van Dam-Mieras, die verbonden is aan de Open Universiteit.

Bovendien heeft de VWA niet de mogelijkheid om in te grijpen, zegt ze. Het accent ligt op controleren en informeren. Ook dat ontkent de woordvoerster van de VWA meteen. Onder de autoriteit valt zowel de Keuringsdienst van Waren als de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees (die tijdens de BSE- en MKZ-crises zorgde voor het ruimen van de boerderijen). ,,De Keuringsdienst kan producten uit winkels laten halen. De Rijksdienst kan ingrijpen bij havens, boerderijen, slachterijen'', zegt de woordvoerster. Van Dam-Mieras erkent dat. Toch zou ze meer vertrouwen hebben in de VWA als die wat verder van de politiek zou afstaan.

,,Het is een hard oordeel over de VWA'', zegt de Wageningse voedseldeskundige prof.dr. M. Katan. Of dat terecht is? ,,Ik vind het te vroeg om daarover iets te zeggen. Ze zijn net begonnen'', aldus Katan. Positiever is hij over een andere suggestie van de Raad: om de controle op voedsel en geneesmiddelen bij één orgaan onder te brengen. Nu gebeurt dat nog door meerdere instanties. Ook dr. J. Lekkerkerker vindt dat een ,,heel aardig'' idee. Hij is voorzitter van het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen, de instantie die nieuwe medicijnen voor de Nederlandse markt keurt. ,,De grens tussen voedsel en geneesmiddelen begint te vervagen'', zegt hij. Ook de Raad onderstreept dat in zijn rapport. ,,Zo weten we dat vis gezond is. Dan hebben we het over voeding. Maar binnenkort wordt er een geneesmiddel geregistreerd dat een vetzuur bevat, afkomstig uit vis.''

Toch ziet Lekkerkerker zo'n autoriteit nog als toekomstmuziek. Want praktisch levert de integratie van verschillende keuringsinstanties een hoop problemen op. Geneesmiddelen worden behalve op veiligheid ook op werkzaamheid getest. ,,Daarvoor zijn regels opgesteld. Die zijn helemaal ingebed in de Europese wetgeving'', zegt hij.

Nieuwe voedingsmiddelen worden nu alleen nog op veiligheid getest, hoewel dat waarschijnlijk gaat veranderen nu er meer en meer voedingsmiddelen op de markt komen die claimen dat ze de gezondheid bevorderen. Bovendien, zegt Lekkerkerker, moet Nederland in de pas lopen met Europa bij de oprichting van zo'n autoriteit. In Europa vallen geneesmiddelen onder Economische Zaken en voedselveiligheid onder Volksgezondheid, in Nederland zijn de departementen van Volksgezondheid en Landbouw verantwoordelijk. Lekkerkerker: ,,De mensen die zich bezighouden met het keuren van voedsel en geneesmiddelen moeten eerst maar eens wat meer naar elkaar toegroeien. Over vijf tot tien jaar kun je ze wellicht samenvoegen.''