`Fed' rouleert al kleine eeuw

Een regionale Amerikaanse centrale bank mag nu al minder vaak meestemmen in de `Fed' dan de centrale bank van Malta straks in het plan van de ECB.

Het roulatiesysteem van stemgerechtigden binnen de raad van bestuur dat de Europese Centrale Bank voorstelt is een variant op een soortgelijk systeem bij het Federal Reserve System, het Amerikaanse stelsel van centrale banken. Sinds 1913, toen de `Fed' in zijn huidige vorm werd opgericht, ziet dat systeem er als volgt uit.

Het vaste dagelijks bestuur, de board of governors, bestaat bij de `Fed' uit zeven personen, geleid door een voorzitter. Sinds 1987 is dat Alan Greenspan. Deze zeven worden aangesteld voor een eenmalige termijn van 14 jaar. Bij de ECB is dat 8 jaar. Bestuursleden van de Fed die aantreden op de plaats van een vertrokken bestuurder wiens termijn nog niet verstreken was, kunnen deze termijn afmaken, om vervolgens een veertienjarige termijn uit te zitten. In theorie kan een Fed-bestuurder dus meer dan drie maal zo lang zitten als een ECB-bestuurder. Wat de Fed weer wat dynamischer maakt, is dat de functies van voorzitter en vice-voorzitter slechts voor een termijn van vier jaar zijn, die overigens hernieuwbaar zijn. Greenspan is bezig aan zijn vierde termijn.

Heeft de eurozone zijn nationale centrale banken (zoals De Nederlandsche Bank in Nederland of de Bundesbank in Duitsland), het Federal Reserve System kent twaalf regionale centrale banken. Deze Federal Reserve Banks staan in de districten Boston, New York, Philadelphia, Cleveland, Richmond, Atlanta, Chicago, St. Louis, Minneapolis, Kansas City, Dallas en San Francisco. Uit de geografische spreiding valt af te lezen dat het zwaartepunt ligt in het noordoosten van de VS. Daar lag rond 1913 ook het zwaartepunt van de economische en financiële activiteit. Er zijn dus, naast de zeven vaste Fed-bestuurders, ook twaalf gouverneurs van Federal Reserve Banks.

Wie bepaalt het rentebeleid van de `Fed'? Dat is het federal open market committee (FOMC). Deze FOMC bestaat uit twaalf personen. Allereerst zijn dat de zeven leden van het dagelijkse bestuur, waarvan de voorzitter, Alan Greenspan, ook meteen de voorzitter is van het FOMC. Dan is er één vaste plek voor de gouverneur van de Federal Reserve Bank van New York. Deze vaste plek is er omdat New York nu eenmaal het financiële centrum is van de Verenigde Staten en derhalve altijd vertegenwoordigd moet zijn. Dan resteren er nog vier plekken. Die plekken, die dus stemgerechtigd zijn voor het rentebeleid, rouleren tussen de elf resterende gouverneurs van de Federal Reserve Banks. Telkens mogen vier van deze elf, voor een periode van een jaar, meestemmen over het rentebeleid. Regionale centrale banken in de VS hebben zo, zelfs als het huidige ECB-plan voor roulerende stemmen zou worden uitgevoerd, veel minder te vertellen dan de nationale centrale banken straks in het eurogebied. De centrale bank van Malta mag straks vaker meestemmen bij de ECB, dan een regionale Federal Reserve. Bedenk daarbij dat bijvoorbeeld de San Fransico Fed over het complete westen van de VS gaat, inclusief Hawaii. De economie van de staat Californië is de zevende grootste ter wereld.

Saillant detail van het Fed-bestuur is overigens dat van de zeven vaste bestuurders er geen twee of meer uit hetzelfde district afkomstig mogen zijn. De benoemingen van de zeven worden, op voordracht van de president van de VS, bovendien gedaan door de Senaat, waarin alle staten van de VS op basis van gelijkwaardigheid zijn vertegenwoordigd. En niet door het Huis van Afgevaardigden, waarin de staten juist naar hun omvang zijn gewogen.

Is het onderlinge nationale wantrouwen in de EU stevig verankerd in de statuten, en de plannen, van de ECB, ook de Fed heeft op dat vlak zijn checks and balances.