Een feministisch onderneemster

Marjan Sax (55), het boegbeeld van Mama Cash, heeft per 1 februari `haar' vrouwenfonds verlaten. Na twintig jaar wilde ze eens wat anders. ,,Frisse wind.'' In 1983 richtte Sax met een aantal vrouwen Mama Cash op. Het fonds geeft wereldwijd financiële steun aan vrouwen, met leningen en subsidies, die de positie van de vrouw willen verbeteren. De projecten lopen uiteen van condoomcursussen voor prostituées in Afrika tot het opzetten van een café in Bosnië waar vrouwen van conflicterende groepen bij elkaar komen. In haar bestaan heeft Mama Cash ongeveer elf miljoen euro in omloop gebracht en meer dan vierduizend projecten gesteund. Ook werden veertien zusterorganisaties opgezet. Sax is trots op deze fondsen. ,,Ze doorbreken het imperialistische systeem dat wij hier bepalen hoe de mensen in ontwikkelingslanden hun geld moeten besteden.''

Sax zette Mama Cash op met de 2,5 miljoen gulden die ze erfde van haar vader, een zakenman. ,,Ik vond het toen, en nog steeds, vanzelfsprekend. Met geld kun je zeker verandering teweeg brengen als je er een bestemming aan geeft. Ik wil mijn geld besteden aan mijn passie, de positie van de vrouw.''

Het idee voor het fonds ontstond tijdens haar studie politicologie in Amsterdam, eind jaren zestig. Ze verbaasde zich over de geringe aandacht voor de vrouw. ,,Alleen mannen op televisie, de krant vol met mannen. De helft van de bevolking werd gewoon vergeten.''

Nadat ze met drie andere vrouwen naar een vrouwenkamp in Denemarken was geweest waar ,,een groep stevig radicale dames'' over vrouwenrechten sprak, was ze ,,echt bevlogen''. Ze stond vervolgens aan het begin van bijna elke feministische organisatie in Nederland. Haar eerste betaalde baan was coördinator van de allereerste `moedermavo'.

Zelf verklaart haar vele initiatieven op vrouwengebied door haar praktische instelling. ,,Ik wil altijd op de voorste rij zitten, ik ben een aanpakker.'' Maar ze vindt zichzelf geen filantroop. ,,Het gaat in mijn werk altijd om maatschappijverandering.''

Lillianne Ploumen, directeur van Mama Cash van 1996 tot 2001, vindt Sax een ,,heel gedreven persoon''. ,,Ze heeft heel goed uitgewerkte ideeën hoe ze de wereld kan verbeteren en ze wil er ook actief iets aan doen. Voor mij als directeur was dat erg leuk, want ze daagde me uit om over de ontwikkelingen na te blijven denken. En erg belangrijk was dat ze heeft laten zien dat je met geld wel degelijk maatschappelijk geëngageerd kan zijn. Geld werd altijd alleen verbonden aan het kapitalisme.'' Als Marjan Sax iets wil veranderen, kan het haar niet snel genoeg gaan. ,,En daarom kan ze buitengewoon ongeduldig zijn.''

Lida van den Broek, mede-oprichtster van Mama Cash en na twintig jaar ook vertrekkende, prijst ,,Sax' oog voor het internationale''. ,,Mede op haar initiatief hebben we fondsen à la Mama Cash over heel de wereld opgezet.'' Net als Ploumen vindt Van den Broek het ontdekken van nieuwe grenzen typerend voor Sax. Een voorbeeld was de discussie in de vrouwenbeweging of organisaties voor prostituées ondersteund moesten worden. ,,Marjan liep voorop met de opvatting dat we ze wél moesten ondersteunen, omdat het om arbeidsrechten van vrouwen gaat.''

Sax is inmiddels een eigen adviesbureau begonnen, dat nog geen naam heeft, waarmee ze mensen en instellingen met geld adviseert hoe ze het beste in goede doelen kunnen beleggen. Ze houdt kantoor in haar riante Amsterdamse pand, dat ze deels verhuurt. Zelf woont ze op de bovenste verdieping met haar vriendin en puppy Floppie.

Hobbies heeft ze niet, zegt ze. ,,Hobbies zijn voor mensen die hun werk niet interessant vinden en daarom hobbies moeten hebben. Wel zit ik graag in het café, rook ik regelmatig een jointje en hou ik van schaatsen.''

Hoewel ze altijd huiverig was voor een baan bij de overheid, was er bij de laatste verkiezingen een kans dat Sax op de kieslijst van GroenLinks zou komen. Ze was volgens de partij een `serieuze kandidaat'. Sax: ,,Maar omdat het niet om een verkiesbare plek ging, zag ik ervan af. Ik weet ook niet of ik geschikt ben om in de politiek te gaan, ik denk dat ik meer een activist ben.''