Bos' Irak-standpunt verre van simpel

PvdA-leider Bos heeft geleerd uit het rumoer over zijn Irak-standpunt: geen achterkamertjes met het CDA. Maar ook openheid heeft zijn grenzen.

,,Ik heb besloten om over Irak niet enigerlei afspraak te maken in de formatie, waardoor de PvdA niet meer onafhankelijk standpunten kan innemen'', zegt PvdA-leider Bos aan het eind van de als Town Hall Meeting omschreven bijeenkomst in Amsterdam, waar hij geïnteresseerde PvdA-leden in een informele sfeer heeft verteld over de Irak-standpunten van de partijtop.

Het binnen en buiten de partij veelgehoorde verwijt dat hij, inzake het zenden van Nederlandse Patriots naar Turkije, `gedraaid' heeft (eerst binnenskamers bij de formatiebesprekingen vóór, later in het openbaar tegen), brengt Bos vanavond niet ter sprake, en zijn gehoor bespaart het hem ook als er vragen gesteld kunnen worden. Maar geleerd heeft hij wel van de afgelopen week, blijkt uit zijn woorden: ,,Geen achterkamertjes'' meer.

,,En ik ga ook niet de mening van de PvdA aanpassen alleen maar om te regeren'', zegt Bos. ,,Als de prijs voor het regeren bestaat uit het opgeven van onze herkenbaarheid, dan is die gezien de broosheid van wat we de afgelopen maanden als PvdA hebben opgebouwd, te hoog''. In één adem waarschuwt hij het CDA, dat het inzake Irak wel degelijk met de opvattingen van de PvdA rekening moeten houden. ,,Als CDA en PvdA een heel verschillende weg gaan, is samen regeren niet meer geloofwaardig''.

Irak is niet het enige agendapunt van de bijeenkomst, waar Bos – als in de verkiezingstijd – het woord voert, terwijl hij aan alle kanten door zijn gehoor omgeven was. Alleen zijn er nu nogal wat open plaatsen in de grote zaal van de Rode Hoed.

Op de agenda staan ook de formatiebesprekingen van PvdA en CDA, maar Bos waarschuwt op voorhand dat ,,openheid op dit punt moeilijk is''. Zijn uiteenzetting over de formatie is bekend. Het voornaamste verschil van mening tussen CDA en PvdA is dat het CDA eerst bezuinigingsbedragen wil vaststellen die maken dat Nederland in 2007 geen financieringstekort meer heeft, terwijl de PvdA eerst wil vaststellen wat er nodig is in de zorg, voor veiligheid etc.

,,Het CDA heeft tijd nodig'', zegt Bos lankmoedig. Maar hij ontkent dat CDA en PvdA alleen maar net doen alsof ze onderhandelen, totdat de Statenverkiezingen van 11 maart meer duidelijkheid verschaffen over de onderlinge politieke verhoudingen in Nederland. ,,Daar zou de kiezer doorheen kijken'', zegt Bos. ,,De kiezer waardeert het meer dat we de moeilijkheden naar buiten brengen''.

Met enige zorg ziet de PvdA-leider overigens de Statenverkiezingen tegemoet: ,,Daarbij doet de PvdA het traditioneel wat minder''. En dat terwijl bij de Statenverkiezingen ook de samenstelling van de Eerste Kamer wordt vastgesteld: ,,Op 22 januari zijn we erin geslaagd een meerheid CDA-VVD tegen te houden; dezelfde machtsvraag speelt nu weer in de Eerste Kamer''.

En bij deze onthullingen over de formatie blijft het. Een aanwezige die vraagt wat Bos ervan vindt dat het CDA ,,met zijn rug naar ons toe onderhandelt, terwijl het met de VVD doorregeert'', krijgt te horen dat ,,openheid ook zijn grenzen kent''.

De standpunten over Irak zijn wel even slikken voor sommige aanwezigen. De voorzitter van de PvdA-jongerenbeweging Jonge Socialisten bijvoorbeeld had graag gezien dat de partij zich gewoon tegen de oorlog uitsprak.

Maar zo'n standpunt is ,,te makkelijk'', leggen Bos en de PvdA-buitenlandwoordvoerder in de Tweede Kamer, Koenders, uit. De Partij van de Arbeid wil dat Nederland zich in de Navo een ,,trouw bondgenoot'' betoont ,,en niet alleen maar op papier''. En daarin past niet ,,het uitsluiten op voorhand van oorlog, ongeacht wat de wapeninspecteurs in Irak aantreffen''.

Rest de in sommige vragen doorklinkende hang naar een meer principieel anti-oorlogsstandpunt van de partij.

,,Het zijn kwestbare posities, ook in eigen kring'', geeft Bos toe. ,,Het zou veel makkelijker zijn om te zeggen dat we bij voorbaat elke oorlog uitsluiten, wat de wapeninspecteurs ook aantreffen. Simpelheid is de hoogste graad van duidelijkheid''.

Geen simpelheid dus: ,,Dat is voor ons niet altijd makkelijk, en voor u niet altijd bevredigdend''. En dus had Bos niet meegedaan aan de anti-oorlogsdemonstratie in Amsterdam zaterdag, al was hij, onthult de PvdA-leider, er wel even ,,in verzeild geraakt. Bij het boodschappen doen''.