Antimelodrama zonder sentiment

Van de 31 films die tot nu toe beantwoorden aan de regels van het Dogme95-manifest en door de Deense bedenkers van deze `eed van kuisheid' erkend zijn, haalden slechts zes de Nederlandse bioscoop: uiteraard de eerste vier Deense oer-Dogmafilms, zoals Festen en De idioten, gevolgd door Harmony Korine's julien donkey-boy, en in 2000 Italiaans voor beginners van Lone Scherfig. De meeste Dogme-films zijn obscure Spaanse en Amerikaanse werkjes. Dogme nummer 28 is echter briljant, misschien wel de beste én meest toegankelijke tot nu toe.

In Open Hearts, zoals de internationale titel van Susanne Biers Dogma-film heet, gebeuren verschrikkelijke dingen. Een jongeman die door op het verkeerde moment een autoportier te openen een dwarslaesie oploopt en nooit meer iets zal voelen beneden zijn nek; zijn verloofde, uit bitterheid en zelfmedelijden door het slachtoffer verjaagd, die zich in de armen van een arts werpt, `toevallig' de echtgenoot van de bestuurster van de fatale auto. Dit is materiaal voor een melodrama of een soapserie. Meestal kunnen kijkers heel erge gebeurtenissen alleen aan als je ze uitvergroot tot kitsch (absurd zoete kleuren, heel veel violen) of onschadelijk maakt door ze als cliché te verkopen. Recente voorbeelden die de terugkeer aankondigen van de `weepies', damesmelodrama's à la Douglas Sirk, zijn Far from Heaven, 8 femmes en Hable con ella.

Susanne Bier maakte van haar Dogma-film een antimelodrama. De kuisheidsregels verbieden juist alles wat kunstmatig is: onnatuurlijk licht, niet direct geluid, buiten beeld geproduceerde muziek, professionele art direction. Ondanks een paar `zonden', zoals gefilterde kleuren in de openingsscène en drie keer een liedje op de geluidsband, slaagt Bier erin om Open Hearts in documentaire stijl te persen. Het gevolg is dat de verschrikkelijke spelingen van het lot `kleiner dan het leven' worden. Zo kun je ze ook accepteren.

Een voorbeeld: de dokter vertelt zijn vrouw, na vele leugens, dat hij verliefd is op een ander. In een melodrama zou de muziek onheilspellend aanzwellen en de echtgenote een scène van jewelste trappen. schreeuwen en huilen. Door haar woede en verdriet zo kaal mogelijk te registreren, werkt de scène sterker. Bier, die al zes films maakte, voornamelijk over relaties en gezinsproblemen, geeft met haar vrije cameravoering de acteurs alle ruimte, die ze dankbaar benutten voor magistrale, subtiele prestaties. Het scenario loopt bovendien over van de onweerstaanbare galgenhumor: ,,Hoe oud is ze, 23? Nauwelijks ouder dan je overhemd!''

De eerste vier Deense Dogma-films dienden een politiek doel en waren als zodanig effectief: filmmakers en -kijkers in de hele wereld realiseerden zich dat ze gevangen werden gehouden door virtuositeit, ambachtelijkheid en techniek en dat het filmidioom wel wat meer authenticiteit kon gebruiken. De onderwerpen van die eerste films (nep-gehandicapten op zoek naar de gek in zichzelf, een wraakfantasie over een incestueuze vader, in de woestijn ten dode opgeschreven toeristen die Shakespeare opvoeren) stonden nogal ver van de werkelijkheid. De vrouwelijke regisseurs Scherfig en Bier brachten daar verandering in, door alledaagse personages te schilderen. Open Hearts slaat pas echt een nieuwe weg in door grote gevoelens niet te schuwen, maar open te snijden, als etterbuilen. Als de oude Zweedse grootmeester Ingmar Bergman nog eens een Dogma-film zou maken, zou Open Hearts zijn model moeten zijn.

Open Hearts (Dogme #28: Elsker dig for evigt). Regie: Susanne Bier. Met: Mads Mikkelsen, Sonja Richter, Paprika Steen, Nikolaj Lie Kaas, Stine Bjerregaard. In 10 bioscopen.