Aanval op bondgenoot

Op 8 juni 1967, de vierde dag van de Israëlisch-Arabische Zesdaagse oorlog, kwamen Israëlische vliegtuigen naar het Amerikaanse spionageschip USS Liberty kijken dat in de Middellandse Zee voer, 17 mijl uit de Egyptische kust ter hoogte van de Sinaï. Die middag keerden Israëlische vliegtuigen terug, maar nu voor een zwaar bombardement met raketten, bommen en napalm. Motortorpedoboten volgden met een torpedoaanval. De Liberty overleefde de twee uur durende aanvallen – zij het maar nèt; 34 bemanningsleden werden gedood en er vielen 171 gewonden.

Israël heeft steeds volgehouden dat de aanval een vergissing was: de Liberty zou zijn aangezien voor een Egyptisch schip. Het wonderlijke is dat de Amerikaanse regering daarmee genoegen nam. Dat wil zeggen, president Lyndon B. Johnson en minister van Defensie Robert McNamara. Evenals de bemanning gingen verscheidene hoge functionarissen, onder wie de minister van Buitenlandse Zaken, Dean Rusk, ervan uit dat de aanval opzettelijk was. Wat dit betreft werd niet lang geleden bekend dat spionagevliegtuigen van de National Security Agency tijdens de aanval Israëlische verwijzingen hadden opgevangen naar de Amerikaanse vlag van de Liberty.

Over het waarom van de Israëlische actie en de Amerikaanse reactie is in de loop der jaren veel gespeculeerd. Israël zou geheim hebben willen houden dat het een aanval op Syrië in de zin had na de uitschakeling van Egypte of het wilde de executie van krijgsgevangenen verhullen. Aan Amerikaanse kant zou de pro-Israëlische opstelling van president Johnson de doorslag hebben gegeven.

De BBC-documentaire Dead in the Water (2002) komt met nieuwe speculaties. Dat een Heel Groot Complot aan de gang was, waarbij de VS en Israël het regime van de hartgrondig verfoeide Egyptische president Gamel Abdel Nasser wilden omverwerpen. Dat Israël dubbel spel speelde en de Liberty tot zinken had willen brengen en Egypte de schuld geven en een Amerikaanse aanval op Egypte uitlokken. Dat Johnson cs dat allemaal koste wat het kost wilde verhullen om zijn buitenlandse relaties niet op het spel te zetten.

Dead in the Water slaagt er niet in duidelijkheid te brengen. Te veel betrokkenen – McNamara, Israëlische leiders – houden een slot op de mond. Maar spannend blijft het allemaal wèl.

VPRO's import: Dead in the water, Ned.3, 23.58-0.55u.