Geen chaos door tol in centrum Londen

De eerste dag dat automobilisten in de Londense binnenstad tol moesten betalen, heerste er een ongekende rust. De voorspelde technische en organisatorische ramp bleef uit.

De straat voor het metrostation Aldgate is tijdens de Londense avondspits gewoonlijk een hel. City-volk negeert daar na gedane arbeid massaal de voetgangerslichten voor een sprint naar de ondergrondse, de dood riskerend in de maalstroom van taxi's, dubbeldekkers en ander verkeer die rond het station wervelt.

Niet gisteren. Wie het Aldgate-station uitkwam, hoefde zich niet als een zalm in een waterval te voelen. Automobilisten moesten gisteren voor het eerst een omstreden tol van vijf pond (acht euro) per auto per dag betalen om in de Londense binnenstad te rijden. Maar in plaats van de ,,bloedige'' chaos die burgemeester Ken Livingstone vreesde, de architect van de tol, heerste er een ongekende rust.

Normaal overvolle straten waren een groot deel van de dag goeddeels leeg, waardoor fietsers vrij spel hadden en bussen zich aan de dienstregeling konden houden. Bizar genoeg waren de forenzende automobilisten tegen de verwachting in evenmin overgestapt op het openbaar vervoer, maar massaal thuis gebleven. Daarom was het ook in de metro op enkele knooppunten na muisstil, bleven bussen halfleeg en stond op veel taxi's het gele For Hire-licht aan.

,,Het lijkt wel zondagochtend vijf uur'', zei een stomverbaasde medewerker van de Royal Automobile Club (RAC), een van de prominentste tegenstanders van Livingstone's congestion charge, intussen voorspelbaar is omgedoopt tot Ken-gestion charge. De tol is bedoeld om het vastgelopen verkeer meer adem te geven, net als degenen die dagelijks door de roet en smog de binnenstad in moeten. Van de opbrengst, tot 200 miljoen pond per jaar, moet het openbaar vervoer worden verbeterd.

Middenstanders, verpleegsters en onderwijzers, die niet zijn vrijgesteld, blijven de tol ,,een belasting voor de armen'' noemen, omdat veel City-forenzen de vijf pond zouden declareren. Steve Norris, die gisteren de Tory-nominatie won voor de burgemeestersverkiezingen van volgend jaar, beloofde het systeem meteen te zullen afschaffen – al wil hij het in een andere vorm opnieuw invoeren, omdat niemand een alternatief weet.

Maar de voorspelde technische en organisatorische ramp bleef uit. De camera's aan 200 tolpoorten rond de zone, die nummerborden vergelijken met een lijst van betalers, deden hun werk. De telefooncentrales implodeerden niet en parkeeroverlast buiten de zonegrens was niet erger dan anders. De boete die 45 geregistreerden dit weekeinde al abusievelijk in de bus kregen als `wanbetaler' valt onder de hilarische, maar onvermijdelijke kinderziektes.

,,Ik denk dat we tegen Pasen kunnen zeggen dat het werkt'', zei Livingstone gisteren. De burgemeester erkende opnieuw dat zijn politieke toekoemst daar vanaf hangt. ,,Als dit fout gaat, kan ik geen opiniepeiler of spin doctor de schuld geven'', aldus de Labour-rebel die drie jaar geleden de eerste gekozen burgemeester van de hoofdstad werd. Zelfs premier Blair, die zich tot nu toe steeds op de vlakte heeft gehouden over de tol, liet weten dat ,,we altijd hebben gewild dat het systeem werkt''.

Voor- en tegenstanders zeggen niettemin dat het nog veel te vroeg is op grond van één rustige dag te concluderen dat het systeem werkt. C-Day viel bovendien samen met de eerste dag van de voorjaarsvakantie, wanneer het altijd al iets minder druk is in de stad. Pas over een paar weken blijkt hoe verslavend de dagelijkse file echt is.

Sommige verkeerseconomen geloven zelfs dat op zijn vroegst pas over een jaar conclusies getrokken kunnen worden. Andere steden die overwegen een tol in te voeren, zoals Birmingham en Manchester, moeten daarom ook nog geduld hebben.

Buitenlanders die met de auto het centrum van Londen in zouden willen, moeten ook betalen. Dat kan tot op de dag zelf onder meer via 0845-9001234 en www.cclondon.com. Nummerborden van wanbetalers komen in een databank en resulteren in een boete van 80 pond bij vertrek uit of een nieuw bezoek via een veerhaven. ,,We zullen u overal achtervolgen'', zegt een woordvoerder.

    • Hans Steketee